برگزاري نمايشگاه هاي زيست محيطي با مخاطبان تخصصي مي تواند فرصتي براي تبادل نظر کارشناسان و انتقال تجارب ارزشمند صاحب نظران به صنايع و مسوولان باشد. برگزاري هفتمين دوره نمايشگاه بين المللي محيط زيست ايران با يک وقفه 2 ساله تلاش کرده است با ارائه آخرين دستاوردهاي زيست محيطي بر عملکرد زيست محيطي بخش هاي مختلف کشور نگاهي داشته باشد.

مرکز قانون و خطمشي دانشگاه ييل ، شبکه اطلاع رساني علوم زمين بين المللي دانشگاه کلمبيا با همکاري مجمع جهاني اقتصاد و مرکز تحقيقات مشترک اتحاديه اروپايي در ايتاليا بتازگي گزارشي تدوين و در مجمع جهاني اقتصاد داووس سوئيس ارائه کردند که براساس آن ، ايران کاهش 14پله اي را در شاخص جهاني عملکرد زيست محيطي سال 2008داشت و به رتبه 67جهان رسيد.

به دنبال آن ، مقامات ارشد سازمان حفاظت محيط زيست اعلام کرده اند که اين گزارش با انتقادهايي مواجه است و شاخص هاي زيست محيطي حاکي از ارتقاي وضعيت محيط زيست ايران دارد.بر اين اساس ، دکتر فاطمه واعظ جوادي ، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست در گزارشي اعلام کرد،رتبه ايران در شاخص جهاني عملکرد زيست محيطي 2008 (EPI 2008) را قبول ندارم و ما اعتراض رسمي خودمان را پس از ارائه گزارش دستگاه هاي مربوط اعلام مي کنيم.

وي با ارائه مستنداتي در اين ارتباط به برخي از آمارهاي نادرست ارائه شده در اين گزارش اشاره مي کند و مي گويد: عمل به تعهدات پروتکل مونترال و موفقيت هاي ايران در دستيابي به 92درصد از تعهدات خود در اين پروتکل يکي از نشانه هاي مثبت عملکرد ايران در بخش محيط زيست است و نشان دهنده تجربه موفق ايران در کاهش مواد مخرب لايه ازن بوده است . وي درباره تعهدات ايران نسبت به پروتکل مونترال و حذف مواد مخرب لايه ازن تاکيد کرد. در کاهش رتبه ايران ، به آمار نادرستي در اين ارتباط اشاره شده بود، در حالي که تاکنون 309تن از مواد فريون هاي 11و 12که مخرب لايه ازن بوده و در بخش صنايع يخچال ، کولر و اسفنج استفاده مي شدند، حذف شده است.

وي مي افزايد: از سوي ديگر، در زمينه توسعه تصفيه خانه هاي فاضلاب صنعتي و شهري نيز دستاوردهاي چشمگيري داشته ايم ، به طوري که راه اندازي تصفيه خانه پالايشگاه آبادان منجر به جلوگيري از خروج هزاران تن آب آلوده به نفت به رودخانه کارون شده است . رئيس سازمان حفاظت محيط زيست ، همچنين از تهيه گزارش ملي در زمينه اقدامات زيست محيطي ايران به سازمان هاي بين المللي و فعاليت مثبت ايران در زمينه تغيير فرآيند توليد کلر، از شيوه جيوه اي به سمت سلولزي خبر داد. وي گفت : قراردادها در اين زمينه بسته شده و جيوه اي از پتروشيمي بندر امام ره وارد آب و خاک منطقه نخواهد شد که اين اتفاق بسيار بزرگي براي حفاظت محيط زيست منطقه است.

همچنين يکي از شاخص هاي مورد استناد در اين گزارش ، دستيابي به آب شرب سالم بوده است که وي با انتقاد به آمار ارائه شده درخصوص در دسترس نبودن آب آشاميدني سالم در گزارش مجمع اقتصادي اشاره کرد و گفت : براساس اعلام وزارت نيرو، اين آمار نادرست است ، چراکه نسبت جمعيت تحت پوشش آب شهري در سال گذشته ، 3/99 درصد بوده است که تا پايان امسال در تمام شهرها دسترسي به آب آشاميدني محقق مي شود.

وي افزايش سطح مناطق حفاظت شده کشور را نيز دليل ديگري بر ارتقاي شاخص هاي زيست محيطي کشور دانست و گفت به نظر مي رسد اين اقدام سياسي بوده و بررسي ها نشان مي دهد يک شرکت خصوصي مسبب اين کار بوده است. همچنين در اين خصوص به برخي از دستاوردهاي زيست محيطي دولت نهم اشاره شده است ، به طوري که در مصوبات هيات دولت آمده است ، سازمان حفاظت محيط زيست مجاز است از طرف دولت جمهوري اسلامي ايران همکاري هايي را براي تاسيس مرکز منطقه اي آموزشي و پژوهشي تالاب ها در غرب و مرکز آسيا در جمهوري اسلامي ايران وابسته به کنوانسيون رامسر به عمل آورد.

براساس مصوبات دولت نهم ، سازمان حفاظت محيط زيست موظف است درخصوص شکار يا عدم شکار (براي کنترل بيماري آنفلوآنزاي مرغي ) مجوزهاي لازم را صادر کرده و در اين ارتباط با نيروي انتظامي و نيروي مقاومت بسيج براي اقدامات کنترلي هماهنگ کند.درخصوص حفاظت بيشتر از محيط زيست ، اصلاح ساختار سازمان حفاظت محيط زيست نيز به منظور دستيابي به اهداف تعيين شده صورت گرفت . ساختار تشکيلاتي سازمان حفاظت محيط زيست در دولت نهم با هدف ارتقاي سطح دفاتر و معاونت ها و تغيير عناوين برخي دفاتر پيشنهاد شد و به تصويب سازمان مديريت و برنامه ريزي رسيد.

براساس گزارش ارائه شده از سوي سازمان حفاظت محيط زيست ، قوانين و مقررات و مصوبات مجلس شوراي اسلامي نيز در زمينه حفظ محيط زيست موثر بوده است .براساس مصوبه مجلس شوراي اسلامي در اين دوران ، به دولت جمهوري اسلامي ايران اجازه داده مي شود به کنوانسيون حفاظت از گونه هاي مهاجر وحشي ملحق شود و اسناد تصويب را به امين اسناد بسپارد. اين کنوانسيون مشتمل بر 20ماده بوده و هدف آن حفظ جانوران وحشي در اشکال بي شمارشان به عنوان بخش با ارزش و غيرقابل جايگزين سيستم طبيعي کره زمين است .

همچنين در دولت نهم ، شوراي عالي حفاظت محيط زيست مصوباتي داشت که در آن تصويب آيين نامه اجرايي بند الف ماده 64 قانون برنامه چهارم توسعه مصوب شد. بر اين اساس مقرر شد سازمان مديريت و برنامه ريزي ، انجام ارزيابي زيست محيطي را براي تمام طرح هاي ملي واستاني براساس قوانين ومقررات نظارت بر ارزيابي زيست محيطي کشور الزامي و برنامه زيست محيطي را با همکاري سازمان حفاظت محيط زيست تهيه و ابلاغ کند. تهيه دستورالعمل اجمالي پايش کيفيت آب رودخانه ها، تهيه دستورالعمل شيوه نمونه برداري کيفيت آب با استفاده از تحقيقات استراليا و نيوزيلند و با لحاظ کردن شرايط ايران و تدوين دستورالعمل واگذاري بعضي از طرح هاي مشمول ارزيابي به استان ها از ديگر اقدامات صورت گرفته است.

تهيه دستورالعمل هاي نحوه سرشماري و چگونگي ثبت اطلاعات پستانداران ، ضوابط استقرار کارگاه هاي پرورش ماهي ، شيوه واگذاري قرق هاي اختصاصي ، سرشماري پرندگان آبي و خشک زي ، چگونگي مواجهه با تلفات پرندگان مشکوک به بيماري آنفلوآنزا، روش هاي جمع آوري ، آماده سازي ، نگهداري و ايجاد کلکسيون پستانداران و طبيعت گردي در مناطق تحت مديريت نيز از دستاوردهاي سازمان حفاظت محيط زيست در دولت نهم بوده است . بر اين اساس ، سازمان حفاظت محيط زيست ، وزير نيرو و وزير مسکن را به عنوان وزراي سبز دولت نهم انتخاب و از آنها تقدير کرد.

کاهش آلايندگي خودروها

تلاش براي کاهش آلودگي خودروها يکي از اقداماتي است که کارشناسان همواره به عنوان يکي از راهکارهاي کاهش آلودگي هوا به آن توجه داشته اند. از اين رو تلاش براي کاهش آلودگي ناشي از خودروها تاريخچه 30ساله در جهان دارد. قوانين و محدوديت هاي اعمال شده براي کاهش آلاينده هاي موتور خودروها نخستين بار براي دوده هاي قابل مشاهده ، سپس منوکسيدکربن و بعدها بر هيدروکربن ها واکسيدهاي نيتروژن اعمال شد.

سال هاي متمادي است که استفاده از گاز طبيعي به عنوان سوخت در خودروها به صورت محدود شروع شده است . احتراق تميز، آلودگي نسبي کمتر، ارزان بودن و در دسترس بودن گاز طبيعي در بسياري از نقاط جهان نظير روسيه ، آرژانتين ، ايتاليا، دانمارک ، کانادا، نيوزيلند و امريکا سبب شده است که اين گاز نقش اساسي در صنعت خودرو به عنوان يک سوخت مناسب پيدا کند.

از اين رو کارخانجات سازنده خودرو در کشور با ايجاد فناوري ساخت خودروهاي پايه گازسوز و دوگانه سوز با موتورهاي گازسوز و استاندارد کردن سيلندرهاي ذخيره سوخت گازي به صورت بين المللي درصدد کاهش ميزان آلايندگي هاي ناشي از کارکرد خودروها هستند.

پيش بيني وضعيت آلودگي هوا

شرکت کنترل کيفيت هوا اعلام کرد بر اساس توافقات صورت گرفته ، از سال آينده امکان پيش بيني وضعيت آلودگي هوا فراهم مي شود.

همچنين اين بخش نصب تعدادي ايستگاه سنجش آلودگي صوتي را نيز از سال آينده در دست اجرا دارد، چرا که آلودگي صوتي به عنوان يکي از آلاينده هاي حائز اهميت تاکنون به طور جدي مورد توجه نبوده است .از آنجا که وضعيت جغرافيايي شهر تهران داراي ويژگي هاي منحصر به فردي است ، پيش بيني وضعيت آلودگي هوا به منظور انجام تدابير پيشگيري بسيار ضروري است . کارشناسان معتقدند امکان پيش بيني وضعيت آلودگي هوا بايد مانند ديگر پيش بيني هاي هواشناسي فراهم باشد، چرا که به اين ترتيب مي توان در شرايط هشدار و اضطرار نسبت به حفظ سلامت افراد بويژه سالخوردگان و کودکان تصميم هاي مناسب تري اتخاذ کرد.

تغييرات آب و هوا و تعهدات بين المللي

بررسي ها نشان داده است چند گاز از جمله گاز کربنيک ، متان و انواع «CFC»ها اتمسفر زمين را گرم مي کنند، زيرا آنها نيز تابش ها را مي گيرند و دوباره باز مي تابانند. اين عناصر بخشي از انرژي حرارتي را که از سيستم جو زمين تابيده شده به دام مي اندازند. پروتکل مونترال که به منظور حذف مواد مخرب لايه ازن ، «CFC»ها ايجاد شده است هم اکنون با مرجعيت دفتر حفاظت لايه ازن در کشور در حال اجراست .

دکتر حسن اصيليان معاون انساني سازمان حفاظت محيط زيست در اين باره مي گويد: اکنون 20سال از امضاي پروتکل مونترال در سال 1987مي گذرد و پس از گذشت 2دهه تلاش گسترده ، پروتکل مونترال را مي توان نمونه اي از موفق ترين همکاري هاي زيست محيطي بين المللي برشمرد. وي افزود: تنها کمي بيش از 2سال تا پايان سال 2009ميلادي زمان باقي مانده تا تمام تلاش هاي خود را براي حذف کامل کلروفلوروکربن ها (CFCs) ، بروموفلوروکربن ها (BFCs) و تتراکلريدکربن (CTC) متمرکز کرده و به کار گيريم . در ميان مدت و تا پايان سال 2014ميلادي بايد 2ماده ديگر يعني متيل کلروفرم و متيل برومايد را از چرخه مصرف خارج کرده و در دورنماي بلندمدت اقدامات ما مي بايست متوجه حذف هيدروکلرو فلوروکربن ها تا انتهاي سال 2040ميلادي باشد.

مديريت پسماند

بازيافت پلاستيک ها نقش مهمي در کاهش انتشار گاز دي اکسيد کربن دارد. نتايج تحقيقات صورت گرفته روي چرخه زيست مواد مختلف نشان مي دهد که مقدار دي اکسيد کربن ناشي از بازيافت هر تن پلاستيک در مقايسه با ساير روش هاي دفع زباله ها از جمله دفن در محل هاي دفن يا بازيافت انرژي ، 5/1 تن تا 2تن کمتر است اين موضوع با توجه به افزايش ميزان مصرف لوازم مصرفي در منازل و ميزان بازيافت ضايعات از 19درصد به 50درصد در سال 2020حائز اهميت فراوان است.

در صنايع ، اقداماتي براي مصرف کمتر پلاستيک ها و استفاده مجدد از آنها صورت گرفته است که اين مساله در صنايعي نظير خودروسازي ها حائز اهميت دارد، راهبردهايي نظير جايگزين کردن فرآيندهاي توليدي و استفاده نکردن از پلاستيک هاي غيرقابل بازيافت يکي از مهم ترين اهداف دولت هاست.

از يک تن پلاستيک مي توان بيش از 20هزار بطري پلاستيکي توليد کرد. بررسي ها نشان مي دهد پلاستيک ها در تهران بيش از 7درصد زباله هاي خانگي را تشکيل داده اند که پس از پسماندهاي غذايي و کاغذ، سهم عمده زباله هستند.