کیمیای سبز

بعضی منابع الوده کننده محیط زیست

kimiayesabz — Sun, 20 Dec 2009 07:14:13 GMT

تینا فدوی ( عضو NGOکودکان موسسه کیمیای سبز)

کلاس سوم

سرکار خانم ارسلانی

دبستان فرزانه

آبان ماه 88

پساب های کشاورزی مضرترین منابع آلوده کننده محیط زیست

ورود مواد شیمیایی و عناصر نامطلوب در آب، سبب آلودگی شیمیایی آن شده و چون آب در طبیعت در گردش است، آلودگی آب سریعا گسترش می یابد.

جیوه، سرب، مواد شیمایی سمی، از خطرناک ترین آلوده کننده های آب هستند و برخی از این مواد، سالها در محیط باقی می مانند و حیات جانواران و گیاهان را به خطر می اندازد.
استفاده وسیع و بی رویه آفت کش ها در امور کشاورزی بدون توجه به مسائل زیست محیطی سبب آلودگی محیط زیست به خصوص منابع آبی می شود.
آفت کش ها در اثر کاربردهای مستقیم و غیر مستقیم و از طریق ریزش های جوی، زهاب های کشاورزی، جریان باد و ... وارد منابع آبی می شوند. این مواد پس از ورود به منابع آبی تحت تاثیر فرایندهای تجربه و انتقال، ممکن است چند سال در منابع آبی دوام یابند.
با توجه به اینکه وارد کردن سموم دفع آفات گیاهی و کودهای شیمایی آب را آلوده می کند، ورود آلاینده های کشاورزی و خانگی به داخل آب های سطحی و زیرزمینی، ساکنان استان های شمال غربی کشور را تهدید می کند زیرا بافت شهری این استان ها به گونه ای است که فاضلاب های شهری و روستایی وارد آب های سطحی و زیر زمینی می شود و اکثر زمین های این استان ها زمین های کشاورزی بوده که به علت عدم توان کنترل خارجی و پساب های کشاورزی، سموم کشاورزی آلودگی ها وارد آب ها و رودخانه ها شده است.
پساب های کشاورزی یکی از مضرترین منابع آلوده کننده محیط زیست هستند، به طور مثال آلودگی منابع آبهای سطحی همچون رودخانه کارون و تالاب شادگان در خوزستان توسط این پساب در طول دهه گذشته به یک مشکل زیست محیطی تبدیل شده بود که در این راستا این آب ها حاوی مقادیر زیادی از عناصر آلوده کننده بوده که باعث کاهش کیفیت آب در پایین دست می شوند.
اما از جمله معضلات استان های جنوبی حاشیه خلیج فارس را می توان فرسایش خاک های سطحی زمین های زراعی کشاورزی که در نتیجه سیلاب های فصلی سال، عدم مدیریت دفع زباله های عفونی و ... به عنوان آفت زمین های زراعی این استان نام برد.
این در حالی است که بشر به منظور کسب منافع اقتصادی بیشتر، از یک سو به استفاده روز افزون از سموم و کودهای شیمایی رو آورده و از طرف دیگر، در راستای دستیابی به توسعه صنعتی یا دفع زباله های شیمیایی و پساب های صنعتی کارخانجات به محیط های طبیعی به آلودگی آنها اقدام کرده است.
بر این اساس، توسعه کشاورزی و صنعتی با ایجاد انواع مختلف آلودگی در اجزاء اصلی محیط زیست یعنی خاک، آب و هوا همراه بوده است.
مصرف رو به رشد کودهای شیمایی و استفاده از انواع مختلف سموم کشاورزی در اراضی زراعی به عنوان یک خطر جدی در جهت ایجاد آلودگی محسوب شده و از طرف دیگر پساب های صنعتی و شهری به دلیل ایجاد تغییرات محسوس در خاک دارای خطر بالایی بوده که در صورت عدم توجه در دراز مدت اثرات نامطلوبی را بر چرخه حیات در این مناطق وارد خواهد کرد.
با توسعه و پیشرفت صنعت کشاورزی، کودهای شیمیایی به طور چشمگیری مورد استفاده قرار گرفته اند که بر این اساس اثرات مطلوب آنها در حفظ تعادل محیط زیست و اکو سیستم های طبیعی بسیاری از دانشمندان محیط زیست را در مورد وضعیت آینده جهان نگران کرده است.
کودهای شیمایی اهمیت زیادی در ازدیاد محصول و تقویت حاصلخیزی خاک ها دارند اما سبب آلودگی محیط زیست نیز می شود که پیامدهای بسیار مضری را در بر خواهد داشت و امکان دارد که ترکیب جمعیت زیستی اکوسیستم ها را به شدت تغییر دهند.
برای این منظور برای به حداقل رساندن تاثیرات سوء آفت کشها به اکوسیستم کاربرد تصفیه فاضلاب محتوی آفت کشها، تعیین حریم های منابع آب، استفاده از آفت کشهای کم دوام اقدام مناسبی می تواند باشد.

پایان بدون نتیجه نشست کپنهاگ

kimiayesabz — Sat, 19 Dec 2009 12:43:08 GMT

توافق کشورهای صنعتی در اجلاس کپنهاگ برای کاهش آلاینده های محیط زیست با تردید جدی روبروست

معاون رئیس جمهوری اسلامی ایران گفت : توافق کشورهای صنعتی در اجلاس کپنهاگ برای کاهش آلاینده های محیط زیست با تردید جدی روبروست.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت به نقل از واحد مرکزی خبر ، محمدی زاده در حاشیه اجلاس جهانی تغییرات آب و هوا با اشاره به حضور سران و مقامات بیش از 150 کشور جهان در اجلاس کپنهاک افزود: اختلاف دیدگاه میان کشورهای گروه 77 با کشورهای صنعتی به دلیل پایبند نبودن کشورهای صنعتی به تعهدات خود در زمینه کاهش انتشار گازهای گلخانه ای است.

رئیس سازمان محیط زیست اضافه کرد : عامل انتشار بیش از 50 درصد این گازها چین و امریکا هستند اما این کشورها همواره از اجرای تعهدات خود طفره رفته اند.

وی افزود : اگر چه در دومین روز اجلاس کپنهاگ سران کشورها به نوعی همگرایی برای ضرورت کاهش آلاینده های محیط زیست دست یافتند اما این کشورها هیچ گونه تعهد و ضمانتی را برای این مطرح نکردند.

معاون رئیس جمهوری اسلامی ایران با اشاره به نطق رئیس جمهور امریکا در اجلاس کپنهاگ مبنی بر تلاش این کشور برای اجرای اقداماتی به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانه ای ابتدا تا سال 2020 و سپس تا سال 2050 میلادی گفت: اوباما برای عملی شدن این کار با مشکلاتی مانند متقاعد کردن مجلس و کنگره این کشور مواجه است.

وی بیانیه اجلاس کپنهاگ را بیانیه ای سیاسی خواند و گفت: اگر چه این بیانیه نشان از یک اراده جمعی برای حل مشکلات زیست محیطی است اما هیچ تعهد عینی برای حل مشکل در آن وجود ندارد.

خبرگزاری فرانسه هم گزارش داد ، لومومبا استانیسلاس دیا پینگ ، نماینده سودان در نشست تغییرات آب و هوایی کپنهاگ که کشورش ریاست گروه موسوم به 77 ( متشکل از 130 کشور در حال توسعه) رابرعهده دارد ، گفت : توافق نامه حاصله در نشست کپنهاگ در پایان نشست سران جهان ، بدترین توافق نامه در طول تاریخ بشمار می رود.

خود غربی ها هم از نتایج اجلاس کپنهاک راضی نبودند به طوریکه باراک اوباما رئیس جمهور امریکا ، پیشرفت های حاصل شده در نشست سران جهان درباره تغییرات اب و هوایی را ناکافی دانست.

نیکلا سارکوزی رئیس جمهور فرانسه هم از نبود هدف طولانی مدت در این توافقنامه برای مقابله با گرمایش زمین ابراز تاسف کرد.

همچنین دیروز در حالی که دو هفته از اعتراض های مردمی به کندی روند مذاکرات مربوط به آب و هوا در کنفرانس کپنهاگ می گذشت ، مردم این شهر در واپسین ساعت این کنفرانس نیز به اعتراضات خود ادامه دادند.

براساس گزارش شبکه تلویزیونی یورونیوز، معترضان به روند کند مذاکرات آب و هوا در کنفرانس بین المللی کپنهاگ ، در حالی که مشعل به دست داشتند در مقابل ساختمان برگزاری این کنفرانس تجمع کردند.

نشست سران و نمایندگان 120 کشور شرکت کننده در اجلاس جهانی تغییرات آب و هوایی دیروز درحالی درکپنهاگ دانمارک پایان یافت که با مخالفت کشورهای صنعتی ، توافق مهمی برای کاهش گازهای گلخانه ای حاصل نشد.

نمایندگان191 کشور جهان از 16 تا 27 آذر در کپنهاگ دانمارک گردهم آمدند تا درباره کاهش انتشار گازهای گلخانه ای به یک توافق جهانی دست یابند که بتواند جایگزین پروتکل زیست محیطی کیوتو شود.

اعتبار پیمان کیوتو سال 2012 پایان می یابد.

منبع :http://dolat.ir/

خطرات ناشي از دفع زباله به طريق غير بهداشتي

kimiayesabz — Thu, 26 Nov 2009 13:51:33 GMT

اصول بهداشت و بهسازي محيط، در هر شهر ايجاب مي‌كند كه زباله ها در حداقل زمان از منازل و محيط زندگي انسان دور شده و در اسرع وقت دفع گردند. پيدايش اين ايده (دفع بهداشتي زباله در محيط زيست) در قرن نوزدهم ميلادي به مشابه يك دستورالعمل بهداشتي، شهروندان را به رعايت آن ملزوم مي‌ساخت.
اهميت دفع بهداشتي زباله ها موقعي بر همه روشن خواهد شد كه خطرات ناشي از آن‌ها بخوبي شناخته شود. زباله ها نه فقط باعث توليد بيماري، تعفّن و زشتي مناظر مي‌گردند، بلكه مي‌توانند به وسيله آلوده كردن خاك، آب و هوا خسارات فراواني را ببار آورند. به همان اندازه كه تركيبات زباله مختلف است، خطرات ناشي از مواد تشكيل دهنده آن‌ها نيزمي‌توانند متفاوت باشند. جمع آوري، حمل و نقل و آخرين مرحله دفع اين مواد بايستي به طريقي باشد كه خطرات ناشي از آن‌ها در سلامتي انسان به حداقل ممكن كاهش يابد.
راجع به خطرات حاصل از زباله هاي شهري و صنعتي بايد گفت كه دركليه منابع علمي و كتب مربوطه همواره اشاره به ابتلاي انسان‌ها به بيماري‌هاي گوناگون شده است. در كتب علمي تعداد باكتري‌هاي مختلف موجود در خاكروبه خيابان‌ها از 2 تا 40 ميليون به صورت خاص و از 50000 تا 10 ميليون بطور عموم در هر گرم برآورده شده است. اين تعداد باكتري مي‌توانند به سادگي موجب بروز بيماري‌هاي گوناگوني گردند. مخصوصاً اينكه در اين مواد انواعي از باكتري‌هاي مولد وبا، تيفوس و كزاز بطور مسلّم و صريح تشخيص داده شده است. شايان ذكر است كه سابقا فضولات حيواني (پهن گاو و اسب) قسمت عمده اي از خاكروبه هاي خياباني را تشكيل مي‌داد. اين حالت هم اكنون نيز در پاره اي از روستاها و شهرهاي كوچك مشاهده مي‌شود.
1 ـ1 ـ مگس
خطرات ناشي از وجود مگس براي انسان و عموم حيوانات اهلي بر همه روشن است، مگس خانگي(Mussca domestica) مخصوصاً از نظر انتشار بسياري از باكتري‌هاي بيماريزا قابل اهميت مي‌باشد. اصولا بيش از 50-40 هزار نوع مگس در اين زمان شناسايي شده ولي نام گذاري همه آن‌ها به اتمام نرسيده است. بر اساس مطالعات انجام شده در صحرا و آزمايشگاه انتشار بسياري از امراض همچون اسهال‌هاي آميبي و باسيلي، تراخم، حصبه و شبه حصبه، وبا، سِل، جذام، طاعون و سياه زخم به وسيله مگس امكان پذير است. اين حشره به وسيله پُرزهاي چسبنده و مژك‌هاي فراوان بدن خود با نشستن بر روي مدفوع انسان و حيوان و بسياري از كثافات و زباله ها ميكروب‌هاي مختلف را از طريق تماس مستقيم بدن انسان و يا اغذيه مورد نياز او به محيط زندگي وارد نموده و به طور مكانيكي باعث انتقال بيماري‌ها به موجود زنده ديگري مي‌گردد.
ساختن مستراح‌هاي بهداشتي در شهر و روستا و حفظ محيط زيست از پِهِن و ديگر فضولات فساد پذير انساني و حيواني نيز از جمله عواملي است كه باعث جلوگيري از توليد و رشد لارو مگس خواهد شد. مواد زايد صنعتي اعم از فرآورده هاي گياهي، ميوه ها، فضولات كشتارگاه ها و غيره چه در شهرها و چه در مراكز توليد و مصرف مي‌تواند محل پرورش لارو (كرمينه) مگس قرار گيرد. در صورتي كه روش دفع زباله به صورت تلنبار كردن در فضاي آزاد باشد كرمينه مگس در داخل زباله كه از نشر حرارت، رطوبت و مواد غذايي مناسب ترين محيط به شمار مي‌رود رشد و نمو كرده و پس از رسيدن زمان بلوغ به منازل و اماكن مجاور پرواز مي‌نمايد. قدرت پرواز مگس تا حدود 20 كيلومتر مشخص شده است .
1ـ 2 ـ جوندگان
سالم سازي محيط بخصوص كنترل زباله ها چه در امر جمع آوري و چه در دفع بهداشتي آن‌ها مفيدترين راه مبارزه با جوندگان مي‌باشد و بديهي است كه يكي از خطرناكترين مضرات عدم توجه به دفع زباله نشو و نما و انتشار موش در شهرها است. خطر ازدياد موش در شهرها را نمي‌توان به سادگي با هيچ بودجه اي جبران نمود. موش‌هاي خانگي و جوندگان ديگر به طرز وسيع و دامنه داري در جهان پراكنده و در جوار انسان‌ها زندگي مي‌كنند. از اين نظر اينگونه موجودات بالقوه ناقل بسياري از بيماري‌هاي انساني هستند. ناراحتي‌هاي حاصل از موش‌ها از يك گاز گرفتگي ساده تا تب تيفوس و طاعون متفاوت است. بيماري لپتوسپيروز در نتيجه تغذيه مواد غذايي آلوده به مدفوع موش بيمار و با استحمام در آب آلوده و يا در تماس مستقيم با موش آلوده، به وجود مي‌آيد. موش مي‌تواند در انتقال بيماري‌هايي چون اسهال آميبي و انتقال كرم كدو و تريشين نيز به طور غيرمستقيم، نقش مهمي ايفاء كند. موش و ساير جوندگان براي توليد مثل و ازدياد جمعيت خويش به سه چيز احتياج دارند، غذا، آب و پناهگاه كه هر سه در اغلب موارد در زباله هاي شهري وجود دارد.
1 ـ 3 ـ آلودگي‌هاي آب
آب شرط اصلي ادامه حيات در جهان است، كلمه آباداني در زبان فارسي از آب گرفته شده كه خود عامل مهمي در جهت عمران و بهسازي مناطق كشور به شمار مي‌رود. سرعت افزايش جمعيت، بهبود سطح بهداشت و پيشرفت‌هاي صنعتي در سطح جهان بيش از پيش باعث محدود شدن منابع آب شده است، اما بايد قبول كرد كه دنيا تشنه است و اين تشنگي يك تصور شاعرانه و خيال نيست بلكه يك حقيقت مسلم است.
در كشور ما مسئله كمبود آب مخصوصاً چه در امر صنعت و چه در امركشاورزي مشكلات فراواني را به بار آورده است. مصرف زياد از حدّ آب در شهرها و اسراف‌هاي بي رويه در هر زمينه نيز تشديد كننده اين مشكل است. گرمسير بودن مناطق مختلف كشور و عدم وجود منابع آب كافي از يك سو و عدم كنترل آلودگي آب به وسيله تخليه فاضلاب‌ها و زباله هاي شهري و صنعتي از سوي ديگر تاثير زيانبخشي در اقتصاد و بهداشت جامعه ما دارد. همچنين تخليه مواد زايد جامد و مايع (زباله و فاضلاب‌ها) در محيط به وسيله جاري شدن آب‌هاي سطحي اعم از جويبارها، رودخانه ها و ديگر آب‌هاي حاصل از بارندگي به نقاط مختلف موجب انتشار آلودگي مي‌گردند و اين در حاليست كه متاسفانه در بعضي از شهرهاي ما دفع بي رويه زباله اكثرا به وسيله تخليه مواد به جويبارها صورت مي‌گيرد و يا دفن غير بهداشتي آن در سراشيبي‌ها و ديگر اماكن كه مخالف ضوابط حفاظت آب‌هاي زيرزميني است انجام مي‌شود كه از نظر بهداشت محيط كاملاً خطرناك است. مخصوصاً اينكه محل تخليه و يا دفن در خاك‌هاي سبك شني و يا در حوالي رودخانه ها و چشمه سارها باشد.
1 ـ 4 ـ آلودگي خاك
زباله هاي شهري كه خود تركيبي از فضولات انساني و حيواني و بسياري ديگر از مواد زائد صنعتي و كشاورزي است، متاسفانه در آخرين مرحله دفع به خاك و يا آب منتقل مي‌شوند. كالاهاي مصنوعي كه از مواد پلاستيكي ساخته شده اند پس از استعمال به صورت مواد زائد تجزيه نشدني در زباله انباشته و درخاك باقي مي‌مانند زيرا پليمرهاي مصنوعي (نايلون) بر عكس پليمرهاي طبيعي موجود در پشم و پنبه به علت نبودن آنزيم ويژه، سال‌ها جهت تجزيه در طبيعت به صورت خام و بدون تغيير باقي مي‌ماند. اين مواد خود خللي در تبادل آب و هوا و ديگر عكس‌العمل‌هاي فيزيكي و شيميايي خاك بوجود مي‌آورند. مجاورت و يا احاطه شدن ريشه گياهان بوسيله مواد پلاستيكي در خاك سبب نرسيدن آب و غذا به ريشه گياه شده و در طي زمان در اطراف ريشه حرارت، رطوبت و خواص شيميايي كاملاً غيرمتعادلي بوجود مي‌آورند كه موجب ضعف رشد و يا خشكي گياه مي‌شوند. وجود انواع مختلف قوطي‌هاي كنسرو، لاستيك‌هاي مستعمل، لاشه هاي اتومبيل، فضولات بيمارستان‌ها و مواد شيميايي كارخانه ها كه هم اكنون در اغلب شهرها جزو لاينفك زباله هاي شهري هستند به خارج از شهر در دامان طبيعت پراكنده و يا دفن مي‌شوند. نتيجه اين عمل، تجزيه هايي است كه طي ساليان دراز خطرات مهيبي را در آب و خاك منطقه بوجود آورده و موجب بيماري‌هاي گوناگوني در انسان و حيوان و كليه موجوداتي كه در آن منطقه زندگي مي‌كنند مي‌شود.
ازجمله امور متداول در استفاده مجدد از زباله هاي شهري، تهيه كمپوست است كه هم اكنون در بسياري از شهرهاي پيشرفته دنيا معمول است. در ايران متاسفانه بدون مطالعه در سيستم تهيه كمپوست، نوع كمپوست و امكانات مصرف، اقدام به تاسيس كارخانه هايي شده است كه نتايج حاصل، مطلوب نبوده و آلودگي‌هاي محيط جامعه شهري و روستايي ما را تشديد مي‌نمايد. امروزه به علت پيشرفت صنايع سنگين و مصرف زياده از حد فلزات سنگين كه از راه هوا و زمين و آب وارد و خسارات زيادي را به بار مي‌آورند. Lenihan و Wainered عقيده دارند كه امروزه بيش از 60 ماده شيميايي در صنايع، مورد استفاده قرار مي‌گيرند كه نقش آنها در سيستم‌هاي حياتي گياه و حيوان، ناشناخته است. ازدياد فلزات سنگين مثل جيوه، سرب، كادميوم و آرسنيك در كمپوست و در نتيجه در خاك، باعث مسموميت‌هاي زياد و بيماري‌هاي گوناگوني در انسان مي‌شود.
1 ـ 5 ـ آلودگي هوا
در اين زمينه گفته مي‌شود احتراق مواد پلاستيكي كه متاسفانه امروزه به ميزان فراواني در زباله ها وجود دارند صرفنظر از توليد ديوكسين‌ها گازهايي همچون گاز كربنيك، انيدريد سولفوره، گازهاي سمّي كلره و غيره مي‌نمايد كه فوق‌العاده خطرناك بوده و موجب آلودگي شديد هوا مي‌گردند.
شايان ذكر است كه در مناطقي كه مبادرت به ايجاد زباله سوز مي‌شود تعبيه هواكش‌هاي طويل و فيلترهاي ويژه اي كه طبق ضوابط محيط زيست قادر به جلوگيري از آلودگي‌هاي هوا باشند از ضروريات امر است.
گازهاي حاصل از تخميرهاي هوازي و غير هوازي در مراكز دفن زباله قادرند به طبقات زيرين خاك نفوذ كرده و اختلالاتي در خاك‌هاي زراعي به وجود آورند. طبق مطالعات انجام شده در نواحي نزديك به جايگاه هاي دفن زباله ميزان گاز متان (CH4) تا حدود 60 درصد و گاز كربنيك (CO2) حداكثر تا 30 درصد تاييد شده است كه قطعا در جلوگيري از رشد و نمو صحيح گياهان منطقه بي تاثير نيست.

ونیز شهر بدون خودرو

kimiayesabz — Wed, 18 Nov 2009 15:11:11 GMT

جام جم آنلاين: شهر زيبا و تاريخي ونيز در شمال ايتاليا، بزرگترين شهر بدون خودرو و کاميون در اروپاست.تمامي وسايل نقليه عمومي و خصوصي در اين شهر که بر روي آب ساخته شده است قايق هستند و تنها گزينه ديگري که براي جابجايي مردم وجود دارد، پياده روي است.

حتي نيروهاي آتش نشاني و پليس هم براي انجام وظايف خود از انواع قايق هاي موتوري استفاده مي کنند.

به گزارش واحد مرکزي خبر از ايتاليا، اين شهر تاريخي سال هاست که با آرامي در حال فرو رفتن به زير آب درياست و تا امروز طرح هايي که براي جلوگيري از غرق شدن اين شهر ارائه شده، کار ساز نيست.

يک شهروند ونيزي گفت : بسياري از اهالي ونيز به دلايل مختلف اين شهر زيبا را ترک مي کنند ، از مهمترين اين علل رطوبت زياد هوا و بالا آمدن آب است که موجب مي شود در طبقات هم کف منازل و همچنين مغازه ها همواره آب جمع شود.

يکي ديگر از اهالي ونيز گفت: ما اهالي ونيز به شدت از مشکل بالا آمدن آب رنج مي بريم.

زمانيکه سطح حداکثر يک متر بالا مي آيد،قابل تحمل است اما بيش از اين ميزان، مشکل آفرين مي شود و تمام اجناس مغازه داران به زير آب مي رود.

وي مي افزايد : مشکل آب گرفتگي سطح شهر ونيز فقط منحصر به زمستان نيست و ما در تمام فصول سال چکمه هاي بلند خود را براي رفت و آمد در خيابان ها در دسترس قرار مي دهيم که وقتي آژير بالا آمدن آب به صدا در مي آيد آنها را به پا مي کنيم.

محیط زیست و امنیت جهانی

kimiayesabz — Tue, 10 Nov 2009 08:49:58 GMT

قرن بیستم و خصوصا" نیمه دوم آن قرنی سرشار از تحولات سریع و بی سابقه در محیط زیست جهان بود. اثرگذاری انسان بر طبیعت اطرافش به جایی رسیده که دارای ماهیت و اهمیت جهانی شده و متاسفانه این تاثیرات از سرعت سرسام آوری نیز برخوردار گردیده است.دیگر تقریبا" هیچ زیستگاه یا اکوسیستم طبیعی در سطح زمین وجود ندارد که لااقل اندکی دستخوش تغییر نگردیده باشد.اما تحولات زیست محیطی زاییده فعالیتهای بشری، اگرچه از دیر باز آغاز گردیده است اما هیچگاه باندازه چند سال گذشته مورد توجه نبوده و قبلا" به هیچ عنوان نگرانیهای مجامع بشری در این رابطه این قدر با بدبینی عجین نشده بود.
با توجه به قدرت تفکر و تعقل انسان،چنین انتظار میرفت که بشر هر روز بیش از گذشته به قدرتی تبدیل شود که بتواند معیارهای ارزشمند محیط زیست را حفاظت و بهبود بخشد اما بالعکس به نظر می رسد که انسان بطور روزافزون به نیرویی مقتدر تبدیل میشود که مایه ایجاد آشفتگی در بستر حیات خود و قطع ریشه های هستی اش میگردد.
این برداشت غیرقابل انکار به جایی رسیده که این فرض که زمین در حال بهبود است بیش از پیش نیازمند دفاع و توجیه است، در حالی که این فرض که کره زمین بطور خطرناکی در حال از بین رفتن است ، به هیچ یک از این دو رفتار نیازی ندارد!
در هر حال امروزه اغلب مسایل و مشکلات و تنگناهای زیست محیطی دیگر بعنوان یک موضوع محلی و یا حتی ملی بشمار نمی آیند و با توجه به وابستگی متقابل و غیر قابل تفکیک محیط زیست با مباحث کلان انسانی از جمله اقتصاد ، فرهنگ ، توسعه ، سیاست و بویژه نوع خاص آن یعنی ژئوپلتیک ، اخلاق ، فلسفه وعرفان و بسیاری دیگر از جنبه های مادی و معنوی حیات انسانها ،در واقع هر مشکل زیست محیطی در هر اندازه وحتی محدود در داخل مرزهای قراردادی یک کشور مشکلی برای کل جهان ونوع بشر بشمار می آید.
در این مقاله سعی شده تا با تأکید بر ارتباط محیط زیست با مسایل ژئوپلتیک و نیز اقتصاد و فقر،گوشه ای از اهمیت آن را بیان و نیز توجه هرچه بیشتر سیاستمداران،عقلا و تصمیم سازان اجتماعی و فرهنگی کشور را به این مسئله اساسی جهان امروز معطوف نماید.
● ژئوپلتیک :
ژئوپلتیک،مطالعه روابط و کشمکش های بین المللی از دیدگاه جغرافیایی است.بر اساس این تعریف،موقعیت ، مسافت و چگونگی توزیع منابع انسانی و طبیعی تأثیرات قابل توجهی بر روابط بین المللی دارند.
جغرافیا دارای دو زیرشاخه اصلی است،جغرافیای طبیعی و جغرافیای انسانی.جغرافی طبیعی موقعیت و توزیع جنبه های مختلف سیستمهای طبیعی زمین مثل آب و هوا،پوشش گیاهی مناطق مختلف و اقلیمها، علل پیدایش عوارض سطح زمین و شناخت روابط فیزیکی بین آنها را مورد توجه قرار میدهد و جغرافیای انسانی روابط بین جوامع انسانی ،فرهنگها و تمدنها و گستردگی آنها را در کانون توجه خود دارد.ژئوپلتیک، زیر مجموعه ای از جغرافیای انسانی است.
یک ژئوپلتیست،دانش اجتماعی ،اقتصادی،سیاسی ،فرهنگی و نیز نیروهای زیست محیطی را بعنوان شکل دهنده فعالیت بشر در نقاط مختلف جهان در تحلیل های خود مورد استفاده قرار میدهد.
امروزه بخش قابل ملاحظه ای از روابط بین الملل حول محور محیط زیست صورت می گیرد.اگر بدانیم که استفاده روزافزون از منابع زیستی و به تبع آن تخریب سیاره زمین پدیده هایی هستند که اثرات آنها بندرت در درون مرزهای قراردادی یک کشور محدود میگردند،آشکارا به این نتیجه می رسیم که موضوعات زیست محیطی می توانند دقیقا" از موضع ژئوپلتیک مورد بررسی واقع شوند.
اما محیط زیست دقیقا" چیست ؟بنا به یک تعریف ساده محیط زیست عبارت است از همه عناصر جاندار یا بی جان طبیعتی که پیرامون انسان را فرا گرفته و همه آنها با یکدیگر دارای ارتباطی متقابل می باشند.دانشمندان در قرن نوزدهم واژه زیستکره را برای تعریف محیط زیست زمین و ارتباط بین ارگانیزمها و عناصر بی جان آن بکار گرفتند.
در سطحی محدودتر،زی بومها یا اکوسیستمها،به محدوده های وسیعی از سطح زمین اطلاق میگردند که در برگیرنده گونه های خاص گیاهی و جانوری و تأثیرات متقابل همه عوامل درونی این مجموعه بر یکدیگرند.
به لحاظ نظری ،انطباق مرزهای قراردادی سیاسی کشورها بر مرزهای اکوسیستمی موجود در جهان امری محال یا لااقل بسیار مشکل است.بعنوان مثال،پرندگان مهاجری که در فصول سرد سال از سیبری به ایران و یا دیگر کشورهای واقع در عرض های پایین تر جغرافیایی مهاجرت و مجددا" باشروع گرما به زیستگاههای اولیه خود باز میگردند و یا غازهای وحشی که در دوران جنگ سرد بین آمریکا و شوروی سابق بدون توجه به مسایل و کشمکش های سیاسی موجود،بین این دو کشور مهاجرت میکردند.
بر این اساس،دیدگاه محیط زیست در بحث ژئوپلتیک،به درگیریهای بین المللی و روابطی اشاره دارد که در سطح جهانی با تأثیر بر زیستکره یا سطوح منطقه ای ،بین دو یا چند کشور بروز میکند.
منابع طبیعی سیار یا اصطلاحا" منابع ناپایدار،بدلیل برخورداری از نیروی بالفعل خود برای عبور از مرزهای کشورها،موضوع اصلی درگیریهای ژئوپلتیکی بشمار می روند.ذخایر ماهیها،حوضچه های نفتی زیر زمینی مشترک، رودهای مرزی و دریاها،جانوران وحشی مهاجر و موارد مشابه از این گروه منابع بشمار می آیند که سعی در بهره گیری بیشتر از آنها توسط دولتهای همجوار در بسیاری از نقاط جهان موجب بروز تنش های سیاسی و حتی جنگ گردیده و میگردد.
اما روش صحیح استفاده از یک عنصر یا منبع طبیعی چیست ؟ آیا استفاده از منابع تا حد تهی سازی کامل قابل قبول است ؟ آیا اصولا" دولتها می توانند در داخل مرزهای خود ،مستقلا" تصمیم به بهره برداری هر چه بیشتر از منابع طبیعی به هر ترتیب که می خواهند بنمایند؟پاسخ مثبت به این سؤالات برای بسیاری از منابع همچون حیات وحش،جنگلها،معادن اورانیوم و منابع آبی و حتی هوا یقینا" موجب بروز تنش های اصولی گردیده و چالش انگیز است.
● مفهوم منابع طبیعی کاربردی در ژئوپلتیک :
امروزه دولتهای صنعتی و غربی، مصرف کننده عمده منابع زیستی جهان بشمار می آیند.اما در سالهای آینده ،دولتهای در حال توسعه بدلیل رشد جمعیت و برخورداری از شتاب در رشد صنعتی و اقتصادی و بواسطه آن افزایش سطح استفاده از مواد،نقش فزاینده ای را در تأثیر بر اکوسیستمهای کره زمین ایفا خواهند نمود و البته زمین نیز با کاهش روزافزون منابع مواجه خواهد گردید.
بلی ،منابع طبیعی ذاتا" کمیاب هستند؛ یعنی در کمیت و موقعیت دارای محدودیت می باشند وبا این منطق و الگوی پیش رو در رشد اقتصادی و بهره برداری از منابع،درگیریهای ژئوپلتیکی و جنگ بر سر منابع بشدت افزایش خواهد یافت و البته طرف برنده آن است که منابع بیشتری را ذخیره و یا در
اختیار داشته باشد.به عنوان مثال،گسترش سریع مستعمرات کشورانگلیس در واقع پس از شروع انقلاب صنعتی در اروپا و بدنبال آن تهی شدن این قاره از منابع اولیه طبیعی مورد نیاز صنایع این کشور آغاز گردید.
▪ منابع طبیعی به دو دسته طبقه بندی میشوند:
۱) منابع تجدید شونده،که با بکارگری شیوه های مدیریتی صحیح میتوان در یک چارچوب زمانی تعریف شده و بگونه ای خردمندانه بصورت مستمر از آنها بهره برداری نمود مثل ماهیها،حیوانات وحشی،جنگل،آب شیرین، هوا و ...
۲) منابع غیر قابل تجدید،که از ذخایر ثابتی در جهان برخوردار بوده و در یک محدوده زمانی مشخص به پایان می رسند نظیر سوختهای فسیلی و ذغال سنگ و مواد معدنی.
همانطور که در تعریف بند اول یعنی منابع تجدید شونده گفته شد ،مدیریت اصولی و بهره برداری خردمندانه اصل اساسی پایداری و ایجاد قابلیت تجدید در این منابع است و بدون توجه به این دو اصل،این منابع نیز در اثر بهره برداری بی رویه و یا عدم بکارگیری مدیریت و روشهای اصولی در جایگزینی بموقع آنها و در واقع عدم ایجاد فرصت احیاء و تجدید برای آنها،ناپایا و غیر قابل تجدید خواهند بود!همچنین آب و هوا و خاک چنانچه تا حد عدم امکان بازیابی آلوده شوند،آنگاه جزء منابع غیر قابل تجدید بشمار می آیند.طبق مطالعات سازمان ملل در سالهای ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵ حدود ۸۹ میلیون هکتار از خاک کره زمین بدلیل عدم استفاده صحیح آنقدر خسارت دیده که دیگر قابل احیاء نیست و ذخایر آب آشامیدنی نیز آنقدر کاهش یافته که در آینده نزدیک به ۸۰ کشور جهان با کمبود جدی آب روبرو خواهند شد.
در مناقشات مرزی،بویژه زمانی که صحبت از منابع زیستی سیال در میان باشد،گاه با زیرکی می توان بگونه ای مرزبندی نمود که حقوق دیگر کشورها نسبت به برخی منابع سلب گردد؛ لذا برخورداری نمایندگان سیاسی کشورها از اطلاعات دقیق زیست محیطی و دانستن ارزشهای منابع مورد بحث کاملا" ضروری و اصلی انکارناپذیر است.
● مهمترین موضوعات زیست محیطی جهانی :
مقیاس جهانی آسیب های زیست محیطی نشان میدهد که تمایز بین کشورهای غنی و در حال توسعه باعث ایجاد یک بحران در بیوسفر کره زمین گردیده است.همه موضوعاتی که در این بخش به آنها اشاره میشود دارای محدوده ای فرامرزی بوده و مستلزم تفاهم و همکاری بین کشورها برای حل آنها می باشند.
۱) گرم شدن کره زمین ( اثر گلخانه ای) :
مصرف سوختهای فسیلی موجب ایجاد دی اکسید کربن و گازهای دیگری میگردد.تجمع و افزایش بیش از حد این گازها در جو زمین،موجب ایجاد لایه ضخیمی از گاز میگردد که همانند پوشش پلاستیکی
گلخانه ها، از بازگشت حرارت مازاد حاصل از تابش نور خورشید به سطح زمین به فضا جلوگیری کرده و گرما را در نزدیکی سطح زمین نگه میدارد و همانند گلخانه باعث گرم شدن هوای زمین میگردد.
در اثر بروز این پدیده زیست محیطی،بنا به تخمین دانشمندان دمای کره زمین در طی قرن حاضر بین ۸/۰ تا ۵/۳ درجه سانتیگراد افزایش می یابد.این اثر از یکسو موجب بروز تغییرات گسترده آب و هوایی در مناطق مختلف زمین و بروز وقایعی نظیر خشکسالی یا بالعکس سیل و طوفانهای شدید می گردد و از سویی دیگر با افزایش سرعت ذوب یخهای قطبی باعث بالا آمدن آب دریاها و اقیانوسها و به زیر آب رفتن بسیاری از مناطق ساحلی و ارضی مستعد سرزمینی خواهد شد.
در سال ۱۹۹۲ در اجلاس زمین در ریودوژانیروی برزیل بیش از ۱۵۰ کشور در قالب کنوانسیون ریو و در ادامه روند پیشرفت این کنوانسیون در سال ۱۹۹۷ نیز ۱۶۰ کشور از جمله ایران ،با امضاء پروتکل کیوتو در ژاپن برای تلاش در جهت کاهش آلودگی ناشی از گازهای گلخانه ای به توافق رسیدند.
۲) کاهش لایه ازن :
دومین نگرانی عمده زیست محیطی با تأثیرات فرامرزی، آسیب دیدگی لایه حفاظتی ازن در اطراف جو زمین است.لایه ازن تقریبا" در ۲۴ کیلومتری بالای سطح زمین اطراف این سیاره را فرا گرفته و با جذب اشعه ماوراء بنفش نور خورشید ،زمین و موجودات زنده آنرا از این تشعشعات زیان آور محافظت میکند.
بنا به تحقیقات دانشمندان،ترکیب گازی کلروفلوئوروکربن(CFC) که در صنایع یخچال سازی، تولید اسپری ها و تولید اسفنج کاربرد فراوانی دارندتأثیر مخرب و کاهنده ای بر ضخامت لایه ازن داشته و حتی موجب ایجاد شکاف در این لایه گردیده است.
گسترش این شکاف در سالهای منتهی به ۱۹۸۵ باعث نگرانی کشورهای جهان گردیده و سرانجام کنوانسیون وین (۱۹۸۵) و پروتکل الحــاقی آن یعنی پروتکل مونترال (۱۹۸۷ ) و اصلاحیه لندن ۱۹۹۰
با توافق بسیاری از کشورها منجمله ایران تنظیم و دولتهای صنعتی را موظف کرد تا مصرف این مواد را به نصف کاهش دهند.
۳) کمبود آب شیرین :
اگر چه ذخایر آب زمین از دیرباز یک منبع زیستی قابل احیاء محسوب میگردید اما واقعیت آن است که این ذخایر،در سطح جهانی مورد تهدید جدی قرار دارند.بیش از ۴۰ درصد از کشورهای دنیا بدلایلی چون رشد جمعیت،توسعه کشاورزی وآبیاری ، آلودگی منابع آب سطحی و زیر سطحی و استفاده های صنعتی با مشکل کم آبی روبرو هستند. نیاز به آب هر ساله حدود ۲/۳ درصد افزایش می یابد. بــانک
جهانی با تشخیص این بحران،تا قبل از سال ۲۰۰۵ حدود۶۰۰ میلیارد دلار در سطح جهان برای افزایش ذخایر آب شیرین و مقابله با خشکسالی هزینه کرد.
حاکمیت بر منابع آبی،یکی از موضوعات مهم ژئوپلتیکی امروز جهان بشمار می آید.حرکت آب بعنوان یک منبع طبیعی سیال و گذر آن از مرزهای قراردادی کشورها موجب ایجاد این حساسیت گردیده است.بعنوان مثال در نقاطی که رودهای بزرگ از چند کشور همسایه می گذرند عملکرد کشورهای بالادست رود بر کیفیت آب و میزان برداشت از آن و یا ذخایر طبیعی موجود در آن،موضوعی است که همواره مناقشه برانگیز است.رود راین در اروپا،رودهای آمودریا و سیردریا در آسیای مرکزی و رودهای گنگ و سند در آسیای جنوب شرقی و رود اردن در خاورمیانه از این دسته رودها بشمار می آیند.کشور ماایران نیز بدلیل اینکه عمده ترین رودهایش از جمله ارس،اروندرود،اترک و هیرمند در مرز مشترک با کشورهای همسایه واقع شده محتاج برنامه ریزی سیاسی خاصی در بهره برداری از این منابع می باشد.
۴) بیابانزایی وکمبود خاک مرغوب :
مساحت خشکی های زمین حدود ۴/۱۳ میلیارد هکتار است.البته همه این مقدار قابل بهره برداری و استقرار نیست.تنها ۲۲ درصد از خشکیهای زمین قابل کشت هستند اما نکته اینجا استکه خاکهای حاصلخیز و مرغوب در اغلب نقاط جهان در معرض فرسایش و نابودی قرار دارند.نتایج بررسیهای علمی نیز بیانگر آن است که ۱۰ تا ۱۱ درصد از خاکهای حاصلخیز جهان به اندازه ای آلوده گردیده اند که احیاء مجدد آنها تقریبا" غیرممکن است.دو سوم از خاک کشورهای در حال توسعه در آسیا و آفریقا بشدت تخریب شده است و بنا به بررسیهای انجام شده ،تخریب و نابودی جنگلها استفاده از روشهای سنتی در کشاورزی،آبیاری غیر اصولی کشتزارها ،استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی و آفت کشها و چرای بی رویه دامهای اهلی در مراتع از عوامل اصلی فرسایش و نابودی خاک به شمار می آیند.گسترش روز افزون بیابانها و نابودی مراتع حاصلخیز در بسیاری از نقاط جهان از جمله ایران از تبعات این فعالیتها محسوب میگردد.
۵) آلودگی هوا و بارانهای اسیدی :
بارانهای اسیدی هم یکی از اشکال آلودگی هوا بشمار میروند.گازهای دی اکسید گوگرد و اکسید نیتروژن حاصل از مصرف سوختهای فسیلی، در هوا با بخار آب موجود ترکیب شده و تشکیل اسید سولفوریک و اسید نیتریک را می دهند که به همراه ابرها بر فراز گستره وسیعی از زمین حرکت کرده و هنگام تبدیل ابرها به بارش، این اسیدها به سطح زمین برگشته و موجب تخریب جنگلها ،پوشش گیاهی و حتـی ساختمانها و ابنیه ساخت دست بشر و نیز آلــودگی منابع آبی سطحی و زیـــرزمینی می گردند.به عنوان مثال ۲۵ درصد از جنگلهای اروپا در اثر بارش بارانهای اسیدی خسارت دیده یا نابود شدند.جالب آنکه جهت حرکت جریانهای هوایی در بالای زمین بگونه ای است که معمولا"از مرکز سیاره بطرف شمال حرکت کرده و در نتیجه می توانند آلودگیهای احتمالی ایجاد شده در کشورهای جنوبی تر را به کشورهای شمالی تر زمین منتقل نمایند.
۶) دفع زباله های سمی :
در اثر فعالیتهای صنعتی، مقادیر بسیار زیادی زباله صنعتی سمی بوجود می آید که غالبا" به هنگام دفن، موجب انتقال آلودگی به محیط زیست می شوند.فلزات سمی از قبیل روی، مس،آرسنیک،جیوه و ... همگی برای محیط زیست و حیات موجودات زنده زیان آور هستند.فعالیتهایی چون اکتشاف و استخراج معادن،اصلی ترین عامل تولید ضایعات فلزی سمی و پسماندهای معدنی بشمار می روندو متأسفانه غالبا" بطور غیراصولی دفع میگردند.
حمل و نقل مواد سمی خطرناک و دفع غیراصولی آنها نیز یکی از مشکلات عمده محیط زیست در جهان بحساب می آیند .در ایران نیز دفع موادی از قبیل ضایعات سموم کشاورزی و آفت کشهای تاریخ مصرف گذشته، دفع ضایعات اسیدی حاصل از تصفیه دوم روغن ، ضایعات پالایشگاهی و بسیاری دیگر از پسماندهای صنعتی که از گروه ضایعات سمی و خطرناک بشمار می روند، از مشکلات زیست محیطی کشور محسوب می گردد.
۷) جنگل زدایی و نابودی تنوع زیستی :
درختان جزء منابع تجدید شونده محسوب میشوند اما بشر در طول تاریخ بسیاری از جنگلها و درختان را تا نقطه انقراض نسل نابود کرده است.بسیاری از جنگلهای نیمکره شمالی مورد بهره برداری و تخریب واقع شده اند.در ایران نیز طی ۴۰ سال گذشته مساحت جنگلهای کشور حدود یک میلیون هکتار کاهش داشته است.هر چند درختان جزء منابع سیال نیستند اما تخریب سریع جنگلها می تواند بدلایل زیر تأثیرات ژئوپلتیکی و فرامرزی ایجاد نماید:
الف) حذف پوشش جنگلی باعث فرسایش سریع خاک و آلودگی رودها و منابع آبی میگردد.
ب) ظرفیت جذب دی اکسید کربن و تولید اکسیژن کاهش یافته و پدیده گرم شدن زمین تشدید میگردد.
ج) به تنوع زیستی کره زمین آسیب های جدی وارد میشود.
تنوع زیستی، یعنی مجموع گونه های گیاهی،جانوری،میکروارگانیزمهاو همه اکوسیستمها و فرآیندهای اکولوژیکی مربوطه.بدون تردید می توان ادعا کرد که همه مشکلات زیست محیطی در جهان که بشر در خلق آنها نقش دارد، به نوعی، تهدید برای تنوع زیستی بشمار می آیند.طی ۳۰۰ سال گذشته انقراض ۱۶۲۲ گونه گیاهی و جانوری به ثبت رسیده و دانشمندان شواهدی در دست دارند که هر ساله نسل تعداد زیادی از گونه هایی که حتی تاکنون توسط بشر کشف نگردیده اند نیز از بین میرود!
● حل و فصل مناقشات ژئوپلتیکی بر سر محیط زیست :
روزنامه نویورک تایمز در تاریخ ۹ اکتبر ۱۹۹۵ از قول جیمز استینبرگ ،مدیر سیاستگذاری وزارت کشور آمریکا می نویسد :
بیشتر تهدیدهای امنیتی در دوران جنگ سرد ریشه در کینه های بین کشورها داشت...هم اکنون عوامل داخلی بیشتر مورد توجه ما قرار گرفته اند،عواملی که می توانند کشورها را متزلزل کرده و منجر به جنگهای داخلی یا کشمکش های قومی گردند.امروزه باید به عوامل تنش زا مانند قحطی و محیط زیست توجه بیشتری کنیم !
پطرس غالی دبیر کل سابق سازمان ملل نیز در نشریه Foreign Affairs می نویسد:
در کنفرانس توسعه و محیط زیست در ریودوژانیرو،ژوئن سال ۱۹۹۲، کشورها متعهد گردیدند تا در تصمیمات داخلی کشورشان پیامدهای جهانی را هم مورد توجه قرار دهند.این امر یک تعهد فلسفی بنیادین از سوی ملل جهان است که رکن دیگری را به اصول پذیرفته شده اخلاق ملی در سطح بین المللی اضافه می کند.
هر دو بیانیه فوق از کشورها می خواهند که موضوعات زیست محیطی را در حوزه امنیت جهانی مورد توجه قرار دهند.اما این مهم چگونه محقق خواهد شد ؟
در اصل ۲۱ کنفرانس سازمان ملل در استکهلم آمده است که کشورها نمی توانند در قلمروی حاکمیت خود به محیط زیست آسیب برسانند اما مردم کشورها حق دارند تا منابع طبیعی موجود در درون مرزهای خود را برداشت نمایند.از آنزمان به بعد آگاهی روزافزون از موضوعات اثرات منفی فعالیتهای یک کشور بر محیط زیست و انعکاس این اثرات بر مردم دیگر کشورها ،باعث گردیده تا میزان این حقوق مورد تردید واقع گردد.در همین راستا یک سلسله قوانین بین المللی طی قرن بیستم ظهور نموده که حق کشورها را در برداشت از منابع زمین و در واقع زیستکره نوع بشر محدود می نماید.
● محیط زیست و تحولات جهانی :
تحولات زیست محیطی به خودی خود نه زیان بارند و نه خوب؛ درواقع این جامعه در حال تعامل با پدیده‌های زیست محیطی و عوامل طبیعی است که از این پدیده‌ها یا فرصت میسازد یا تهدید. یعنی دخالت غیر منطقی و غیر خردمندانه بشر در روابط موجود بین عناصر زنده و غیر زنده طبیعی و برهم زدن نظام طبیعت است که موجب میشود تا مثلاً بارش بارانهای شدید فصلی در مناطقی که پوشش گیاهی آنها به علت بهره برداری بی‌رویه انسان از بین رفته است منجر به بروز سیل‌های ویرانگر و نابودی محیط گردد.
مطالعه در مورد خطرات زیست محیطی نشان می‌دهد که فقرا و افراد فاقد اختیار، آسیب‌پذیرترین قشرها در مقابل اینگونه تاثیرات هستند زیرا آنها گزینه‌های اندکی برای سازگار شدن پیش رو دارند.
پیامدهای انسانی تحولات جهانی محیط زیست نیز در نقاط مختلف جهان متفاوت است. دوبرابر شدن میزان گاز دی اکسید کربن در جو می‌تواند اثر بارور کننده عمده‌ای بر برخی محصولات داشته باشد اما بربرخی دیگر تاثیر نداشته یا اینکه تاثیرش اندک است. بنا به پیش‌بینی‌های علمی ، روند فعلی گرم شدن کره زمین موجب گسترش تولید محصولات کشاورزی بسوی شمال زمین یعنی مناطق روسیه و ژاپن و کانادا میگردد. این درحالی است که همین مسئله، موجب افزایش دما و کم آبی و خشکسالی در عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر نیمکره شمالی از جمله کشور ایران می‌شود!
مناطق متعددی در جهان وجود دارند که تخریب محیط زیست در آنها، به آستانه ایجاد خطر جدی برای ادامه حیات و یا سلامتی ساکنین آن رسیده است. در این مناطق، سرعت تخریب، در حال پیشی گرفتن از توانایی انسان برای ممانعت یا سازگاری با آن است .
● فقر و محیط زیست :
ناکامی بشر درایجاد تغییراساسی در وابستگی اش به منابع تجدید ناپذیر درشیوه‌های جدید تولید ، باعث بروز بحران گردیده است. این بحرانها به واسطه گسترش مکانی سرمایه‌های تولیدی به مناطقی که تـا به حال توسعه نیافته‌اند به طور پیوسته به تعویق افتاده است. این گسترش توام با چرخه تولید
مواد معدنی موجب بروز بحران زیست محیطی در نواحی ومناطقی می‌گردد که منابع قابل استخراج دارند.
پیوندهای محکم و پیچیده‌ای میان توسعه، محیط زیست و فقر وجود دارد. گزارش جهانی توسعه درسال ۱۹۹۲ با این بیانیه آغاز شد :
"دستیبابی به توسعه پایدار و عادلانه همچنان بزرگترین چالش در برابر نوع بشر است"
(بانک جهانی،۱۹۹۲)
اکنون تعداد فقرا درجهان بیش از هرزمان دیگر است (حدود ۵/۱ میلیارد نفر). اغلب فقرا در نقاطی از جهان زندگی می‌کنند که با یک محیط زیست تخریب شده مواجه هستند و در برخی موارد خود آنها در تخریب محیط زیست خود سهم اساسی دارند! آلودگی آب وهوا حتی در کشورهای برخوردار از رشد اقتصادی نیز مشهود است و تخریب ذخایر کشاورزی ، جنگل و تالاب نیز عمق و وسعت محرومیت را دربسیاری از مناطق روستایی گسترش میدهد. عدم وجود آب آشامیدنی سالم و پاکیزه نیز از اهمیت زیادی برخوردار است و هرساله دو میلیون کودک در اثر استفاده از آب شرب آلوده و ابتلا به بیماریهای میکروبی و غیره جان خود را از دست میدهند.
(بانک جهانی،۱۹۹۲)
پیوندهای دوجانبه و توام با همیاری بین فقر وتخریب محیط زیست که تحت عنوان اصل "نابودسازی اکوسیستم از سرناچاری" توسط فقرا توصیف میشود،تخریب محیط زیست را تسریع می کند.دستیابی به اراضی قابل کشت ،چوب برای سوخت یا مصارف دیگر،مراتع بیشتر برای چرای دام و دیگر منابع طبیعی قابل بهره برداری،برای همه انسانها یکسان نیست.
دانشمندان زیست محیطی، امروز ابعاد سیاسی حقوق استفاده از ذخایر را مورد تاکید قرار میدهند و برضرورت بررسی پیوندهای میان محیط زیست، اقتصاد و جامعه تاکید می‌کنند. بنا به اعتقاد گروهی از متخصصین زیست محیطی :
"تخریب زمین می‌تواند موجبات تضعیف توسعه اقتصادی را فراهم آورده و باعث ناکامی آن گردد، درحالی که توسعه اقتصادی در سطح پایین نیز به نوبه خود می‌تواند تحت تأثیرات شدید پدیده تخریب محیط زیست باشد! "
فقروتخریب محیط زیست که بواسطه فرآیند توسعه ایجاد می‌گردند، متقابلاً بر یکدیگر تاثیر می‌گذارند تا جهانی وحشتناک و مملو از مخاطره بوجود آورند،به گونه‌ای که دراین جهان هم مردم روستایی و هم شهری به دام می‌افتند.
درحال حاضر عبارت توسعه پایدار، به طور گسترده در حوزه سیاست و نیز در حیطه پژوهش در سطح جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد.
توسعه پایدار،تعاریف بسیاری دارد اما موثرترین و فراگیرترین تعریف این واژه تعریف کمیسیون برانت لند با عنوان "آینده مشترک ما" است که عبارت است از : توسعه‌ای که بدون لطمه زدن به قابلیت نسل‌های آینده دربرآورده ساختن نیازهای خود، نیازهای امروز را برآورده سازد.
این تعریف توسط کسانی که نگران فقر ورعایت عدالت بین نسل امروز و نسل‌های آینده از حیث دستیابی به طبیعت و منابع طبیعی هستند و نیز برای کسانی که مشتاق استفاده از طبیعت و حفظ زیستگاهها و گونه‌های جانداران و حیات وحش می‌باشند مورد پسند قرار گرفته است.
توسعه پایدار نخستین بار از طریق استراتژی حفظ جهان (wcs) مدون گردید. این استراتژی توسط IUCN و با حمایت مالی برنامه محیط زیست سازمان ملل و صندوق حیات وحش جهان تهیه گردید. اصل توسعه پایدار از آن به بعد و بواسطه پیگیریهای سازمان ملل پیشرفت محسوسی یافته است.
استراتژی جهانی حفاظت از محیط زیست، سه هدف را برای حفظ محیط زیست برمی‌شمارد. نخستین هدف، ادامه فرآیندهای اساسی زیست محیطی است؛ فرآیندهای یادشده برای تولید غذا، سلامت و دیگر جنبه‌های بقای انسانی و توسعه پایدار ضروری هستند.
نظام‌های حمایت از حیات شامل خاک و زمین کشاورزی، جنگل‌ها و زیستگاهها، حیات‌وحش و منابع آبهای شیرین وشور می‌باشد. تهدیدهای زیست محیطی جاری شامل فرسایش خاک، مقاومت آفات و حشرات دربرابر حشره‌کشهای شیمیایی،تخریب جنگل‌ها و بروز سیل و رسوبگذاری ناشی از آن و آلودگی آبها و سواحل است.
هدف دوم عبارت است از حفظ تنوع زیستی ، یعنی گونه‌های ژنتیکی چه در تنوع و گوناگونی محصولات گیاهی و دامی اهلی و چـه در انواع مختلف گونه‌های جانوری و گیاهی وحشی. این
تنوع ژنتیکی هم درحکم بیمه است (بعنوان مثال بیماریهای گیاهی) وهم در حکم سرمایه‌گذاری برای آینده( مثلاً پرورش محصولات گیاهی یا دارویی).
هدف سوم، توسعه پایدار گونه‌ها و زیستگاهها است که بویژه درخصوص گونه‌های گیاهی و جانوری که برداشت یاصید می‌شوند،شیلات وآبزیان، ذخایرجنگلی وچوب ومراتع و چراگاهها و بهره برداری منطقی و درعین حال حفاظت اصولی از آنها جهت نسل حاضر ونسل‌های آینده خلاصه می‌شود.
با توجه بـه اینکه فقر جوامع محلی می‌تواند منجر بـه رویکرد آنان بـه برنامه ریزی غیراصولی و خارج از اصول مدیریتی صحیح از هریک از منابع فوق گردد، لذا رشد اقتصادی بعنوان تنها راه مقابله با فقرو بالتبع آن تنها راه تحقق اهداف توسعه زیست محیطی تلقی می‌گردد و درگرو همین وابستگی متقابل اقتصاد و محیط زیست است که توسعه پایدار معنا می‌یابد.
دربرنامه جهانی مراقبت از زمین، که درسال ۱۹۹۱ توسط IUCN ارائه گردیده، این موضوع به این شکل مطرح شده است:
ما نیازمند توسعه‌ای هستیم که هم مردم مدار یعنی معطوف به بهبود شرایط انسانی و هم مبتنی برحفاظت از محیط یست یعنی حفظ تنوع و قدرت تولید طبیعت باشد.ماناگزیریم که به برخی دیدگاهها در مورد محیط زیست و توسعه پایان دهیم.دیدگاههایی که گویی این دورا در مقابل یکدیگر قرار میدهد.در واقع ما باید بپذیریم که این دو اصل ( محیط زیست و توسعه )، دو بخش ضروری یک فرایند اجتناب ناپذیر هستند.

منبع:

تهیه کننده : دفتر نظارت و بازرسی
فصلنامه شباهنگ

«صدوق»، معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي شد

kimiayesabz — Mon, 12 Oct 2009 17:17:18 GMT

نخستين تغيير در سازمان محيط زيست؛
«صدوق»، معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي شد
ايرن: رييس سازمان حفاظت محيط زيست در حکمي دکتر محمد باقر صدوق را به سمت معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي سازمان حفاظت محيط زيست منصوب کرد.

در حکم مهندس محمدجواد محمدي‌زاده، معاون رييس‌جمهوري خطاب به دکتر محمد باقر صدوق آمده است:
«نظر به تعهد، تخصص و سوابق اجرايي و مديريتي جنابعالي را به عنوان معاون محيط طبيعي و تنوع زيستي منصوب مي‌نمايم.
رجاء واثق دارم با استفاده از روش‌هاي نوين علمي و با ارتقاي سطح آگاهي‌هاي بخشي و عمومي، اعمال روش‌هاي مديريتي پويا و همسو و استفاده از تمام توان و استعدادهاي درون و برون سازماني با همکاري و تعامل ساير دستگاههاي مرتبط با حوزه فعاليت ، همواره اثرگذار خواهيد بود.
توفيقات روز افزون شما را در پرتو عنايات حضرت وليعصر (عج) ، اجراي منويات رهبر معظم انقلاب و تحقق سياستهاي دولت خدمتگزار از خداوند متعال مسئلت مي‌نمايم.»
دکتر محمدباقر صدوق که هم اکنون مديرکل محيط زيست استان تهران است يکي از مديراني است که داراي سابقه‌اي طولاني و کارنامه‌اي مثبت در بخش محيط زيست کشور است.
وي داراي مدک دکتراي علوم محيط زيست، کارشناسي شيمي از دانشگاه تبريز، فوق ليسانس مهندسي محيط زيست و کارشناسي ارشد رشته جامعه شناسي است.
دکتر صدوق در سال 1329 در شهر قم به دنيا آمده و در سال هاي پس از انقلاب داراي سمت‌هايي از قبيل کارشناس محيط زيست، مديرکل محيط زيست استان خراسان، مديرکل محيط زيست استان مرکزي، مديرکل محيط زيست استان هرمزگان، مديرکل محيط زيست استان تهران، سرپرست دفتر برنامه‌ريزي سازمان محيط زيست و سرپرست معاونت محيط زيست طبيعي و تنوع زيستي سازمان بوده است.

kimiayesabz — Sun, 11 Oct 2009 17:11:18 GMT

طرح مترو و محل دفن زباله در شورای شهر اراک

kimiayesabz — Sat, 10 Oct 2009 11:24:30 GMT

به نقل از مرکزی دیلی:

اعضای شورای اسلامی شهر اراک به اتفاق آرا منطقه چشمه خورزند را به عنوان محل دفن پسماندهای شهری انتخاب کردند.
اعضای شورای اسلامی شهر اراک بر پیش‌بینی مکان استفاده از مترو در شهر اراک تاکید کردند.

به گزارش مرکزی دیلی و به نقل از خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) – منطقه مرکزی، سیدعلی قائم مقامی در جلسه شورای شهر اراک افزود: با توجه به رشد فزاینده‌ای که در مسایل شهرنشینی وجود دارد، باید با برنامه ریزی برای آینده و چالش‌هایی که امکان دارد درآینده بوجود آید، تصمیم مناسب گرفته شود.

وی تاکید کرد: رشد جمعیت، نیاز به استفاده از مترو و منوریل در آینده را قطعی می کند که شورای شهر اراک باید تصمیم لازم را برای مترو بگیرد.

وی گفت: باید مکان مناسب برای ساخت ایستگاه مترو در نظر گرفته شود تا در آینده در این زمینه مشکل خاصی بوجود نیاید.

قائم مقامی با بیان اینکه وقت قانونی طرح تفصیل شهر اراک به پایان رسیده است، خاطرنشان ساخت: کمیسیون ماده ۵ برای بازنگری دراین طرح حتما تشکیل می‌شود که باید دراین رابطه اعضای شورای شهر حاضر در کمیسیون ماده ۵ تصمیم لازم را اتخاذ کنند.

یکی دیگر از اعضای شورای شهر اراک نیز دراین رابطه گفت: بارها بحث جمعیتی در شورای شهر اراک مطرح شده که باید برای عدم برخورد با مشکل طرح ساخت مترو ومنوریل نیز در نظر گرفته شود.

علی رجایی افزود: باید با مکان سنجی، بهترین منطقه اراک برای احداث مترو و یا منوریل را در نظر بگیریم تا حداقل در آینده برای احداث این مهم مشکلی وجود نداشته باشد.

وی با مناسب خواندن میدان ورزش در اراک گفت: با توجه به مکان ورزشگاه اراک، این میدان می تواند محل مناسبی برای استقرار ایستگاه مترو باشد که باید از هم اکنون دراین رابطه تصمیم گیری شود.

رجایی گفت: باید تا قبل از اینکه این گونه مناطق در اراک با ازدحام ساختمان ها روبرو شوند، شورای شهر دراین رابطه تصمیم گیری کند.

به گزارش مرکزی دیلی و به نقل از خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) – منطقه مرکزی، در این رابطه دکترعلی رجایی ، عضو شورای اسلامی شهر اراک گفت: در رابطه با بحث بازیافت اعضای شورای شهر اراک باید تصمیم قطعی و کلی بگیرند و به صراحت مکان مورد تایید را اعلام کنند.

وی با انتقاد از دستگاه سیاسی استان مرکزی در زمینه مکان دفن پسماندهای شهری اراک خاطرنشان ساخت: تصمیم گیری در این رابطه متاسفانه سیاسی شده و مسوولین ارشد استان باید در این زمینه پاسخ گو باشند.

رجایی تاکید کرد: باید مکان دفن پسماندها و صنایع بازیافت پسماند در یک مکان قرار گیرد تا بتوان دراین رابطه سرمایه گذاری کرد.

یکی دیگر از اعضای شورای شهر اراک نیز دراین رابطه گفت: منطقه چشمه خورزند به دلیل اینکه دارای سفره‌های آب زیر زمینی بسیار پایین است مکان بسیارمناسبی در زمینه دفن پسماندهای شهری می تواند باشد.

سید علی قائم مقامی تاکید کرد: نکات مثبت دیگر در زمینه منطقه چشمه خورزند این است که معارض محلی وجود ندارد و از آنجا که زباله‌های صنعتی در این منطقه دفن می شود می‌توان زباله‌های عفونی و خانگی را نیز به آنجا منتقل کرد.

وی با بیان اینکه مکان دفن پسماندها چالشی همیشگی برای شورای شهر بوده است خاطرنشان ساخت: جلسات متعددی دراین زمینه برگزار شده است که تاکنون این جلسات نتیجه‌ای در برنداشته است.

وی گفت: شورای شهر باید با تصمیم مشخص خود در این زمینه مشکلات موجود را از بین ببرد.

رییس کمیسیون خدمات شهری شورای شهر اراک نیز دراین رابطه به خبرنگار ایسنا گفت: متاسفانه تاکنون جلسات زیادی دراین رابطه برگزار شده که علی رغم تلاش های صورت گرفته، این جلسات تاکنون نتیجه ای نیز در برنداشته است.

سیدعماد مولایی نسب تاکید کرد: علی رغم پیگیری‌های زیاد، اعضای کارگروه استانداری حاضر به شرکت در جلسه شورای شهر نشدند که این امر نیز به مشکلات موجود افزود.

گفتنی است، در پایان این جلسه اعضای شورای شهر اراک به اتفاق آرا چشمه خورزند را به عنوان محل دفن پسماندهای شهری اراک انتخاب کردند.

معاینه فنی

kimiayesabz — Tue, 06 Oct 2009 06:59:03 GMT

به موازات ترافيك آلودگي هوا نيز روز به روز بيش‌تر مي‌شود. در اين ميان كارشناسان و متخصصان با تحقيقاتي كه انجام داده‌اند به اين نتيجه رسيده‌اند كه عمده‌ترين دليل آلودگي ناشي از حمل و نقل است.
در آذر سال 1377 آلودگي هوا در تهران باعث شد تا به طو موقتي تنها براي مدتي كوتاه طرح زوج و فرد كردن خودروها در اين كلان‌شهر اعمال شود‌ اما يك سال بعد بود كه با توجه به آلودگي شديد هوا و هشدار كارشناسان و فعالان زيست محيطي مبني بر اين‌كه سلامت مردم در خطر است، تلاش براي تدوين طرح جامع كاهش آلودگي هواي تهران آغاز شد.
طرح جامع كاهش آلودگي هوا حول 7 محور خودروهاي فرسوده، خودروهاي نو، حمل و نقل عمومي، مديريت ترافيك، سوخت، معاينه فني و آموزش تهيه شد.

* فاصله واقعيات با پيش‌بيني‌هاي طرح كاهش آلودگي هوا

در سال 1379 كميته اجرايي طرح جامع كاهش آلودگي هوا تشكيل شد؛ كميته‌اي كه سازمان‌هاي مختلف در آن حضور دارند و بايد با توجه به تركيب اعضاي تشكيل دهنده اين كميته، با نگاهي همه جانبه به وضعيت آلودگي هوا، راهكارها و مصوباتي براي كنترل و برطرف كردن اين مشكل ارائه شود اما اوضاع آنطور كه پيش‌بيني مي‌شد، پيش نرفت.
از 50 سال پيش معاينه فني خودروها در كشورهاي پيشرفته در حال اجراست‌ اما در كشور تاكنون نسبت به اين موضوع توجه‌اي نشده است. خودروهايي كه متعلق به سال‌هاي دهه 40 هستند؛ همچنان در سطح شهر به راحتي تردد مي‌كنند و آلودگي زيادي را از اگزوزهايشان به هوا پرتاب مي‌كنند.
با مطرح شدن اين كه دليل عمده آلودگي هواي تهران فرسوده بودن حجم بالايي از خودروهاي در حال تردد است؛ موضوع معاينه فني و از رده خارج كردن خودرو‌هاي فرسوده قوت گرفت.
به گفته نوروزي، مسئوليت اين طرح بر عهده شهرداري و راهنمايي و رانندگي است و محيط زيست در اين راستا نقش نظارتي را ايفا مي‌كند.
مدير عامل معاينه فني خوردهاي تهران با اشاره به تأثير خودروهاي فرسوده در آلودگي هوا مي‌گويد: در اين ميان نبايد نقش خودروهايي كه عمر كوتاهي دارند اما تا كنون به معاينه فني مراجعه نكردند را از ياد بريم‌.
به گفته نوروزي، تعويض به موقع فيلتر هوا و استفاده از فيلتر استاندارد مي‌تواند تا 30 درصد در كاهش گازهاي خروجي از اگزوز مؤثر باشد.

*خودروهاي امروزي يا كاتاليست ندارند يا مطابق استاندارد‌ها نيستند

به گفته محققان شهري و كارشناسان در بزرگ شهري همچون تهران بيش از 3 ميليون خودرو نو و كهنه تردد مي‌كند؛ برخي مواقع خودروهاي متعلق به عهد ماشين‌دودي نيز همچنان در شهر بي‌مهابا تردد مي‌كنند، گاهي اوقات از چشمان پليس راهنمايي و رانندگي دور مي‌مانند‌ اما برخي مواقع نيز به راحتي از جلوي پليس رد مي‌‌شوند و خودنمايي مي‌كنند، انگار هرگز ممنوعيت تردد خودروهاي قديمي به گوش ماشين‌دودي‌ها نرسيده است.
با گسترش توليد صنعت خودرو در كشور توليد كنندگان سعي كردند در قالب برنامه‌هاي مختلف خودروهايي را توليد كنند كه نه تنها نياز‌ها و خواسته‌هاي مردم را برطرف سازد بلكه باعث پيشرفت اين صنعت شود طوري كه امروز شاهد صدور برخي از توليدات به كشورهاي همسايه هستيم.

* حرف‌هايي كه به خرج خودروسازها نمي‌رود

البته در اين ميان تفاوت بين خودروهاي نو و فرسوده همانند تفاوت خودروهاي داخلي با وارداتي است. اگر از خودروهاي فرسوده و قديمي فاصله بگيريم در مرحله اول پيكان و پس از آن پرايد، پژو، ال 90 و اين روزها مينياتور همگي نشان از اراده ملي است. اما اين روزها برخي محصولات جديد كارخانجات داخلي به دليل مصرف بالاي بنزين و توليد آلايندگي زير سؤال هستند.
عباسپور نماينده مجلس شوراي اسلامي به اشاره به ارائه الگوي مصرف به شهروندان مي‌گويد: علي‌رغم اين‌كه آلودگي هوا يكي از موضوعات بسيار مهم روز كشور است اما همچنان توليد خودرو ال 90 با وجود انجام تست‌هاي آلايندگي ادامه دارد. در صورتي كه اين خودرو از جمله خودروهايي است كه گازهاي آلاينده توليد مي‌كند.
هاشمي نيز در اين رابطه با آلايندگي خودروهاي داخلي مي‌گويد: ماشين‌هايي مثل رنو يا روآ علي‌رغم اعلام اين‌كه توليد آلودگي بسياري دارند همچنان توليد مي‌شود و خودروسازها توجهي نمي‌كنند.

* برخي خوردوهاي نو در توليد آلايندگي دست كمي از قديمي‌ها ندارند

شنيده‌ها اين روزها حاكي است كه برخي از خوردهاي نو نواقصي دارند كه عدم توجه به اين نقايص باعث مي‌شود تا در توليد آلودگي در شمار ماشين‌هاي قديمي قرار ‌گيرند، نداشتن كاتاليست، كوتاه بودن عمر آن، عدم انطباق با استانداردها، معلوم مي‌كند كه اگر واقع‌بينانه عمل نكنيم، خودروهاي نو دست كمي از خودروهاي قديمي نخواهند داشت.
مدير عامل معاينه فني تهران مي‌گويد: برخي از دارندگان خودرو نسبت به معاينه فني خودرو خود بي‌تفاوت هستند. در حالي كه مراجعه به معاينه فني مي‌تواند كمك كند تا از نقص‌هاي خودرو مطلع شوند و براي رفع آن اقدام كنند.
با مطرح شدن تأثير 25 درصدي خوردوهايي كه فاقد معاينه فني هستند در آلودگي هواي تهران نگاه‌ مسئولان به سمت معاينه فني سوق داد و قرار شد تا اين مسئله به طور جدي دنبال شود.
شهرداري تهران طبق مصوبه‌اي كه در سال 79 به تصويب رسيد، مكلف شد 6 مركز معاينه فني خودروهاي سبك، 10 خط معاينه فني موتورسيكلت و 3 خط معاينه فني خودروهاي سنگين راه اندازي كند. در سال 80 كه سال دوم برنامه جامع بود شهرداري موفق شد 5 مركز معاينه فني خود‌روي سبك و 10 خط معاينه فني موتورسيكلت را تاسيس كند و ساير مراكز را نيز به مرور راه‌اندازي كرد.

مدير عامل معاينه فني خودروهاي تهران با اشاره به افزايش مراكز معاينه فني در تهران‌ مي‌گويد: در حال حاضر مركز نيايش به صورت شبانه‌روزي فعاليت مي‌كند، ضمن اين‌كه‌ 9 مركز معاينه فني خودروهاي سبك شامل 34 خط معاينه فني سبك‌ و 10 خط معاينه في موتورسيكلت است همچنين 4 خط مكانيزه معاينه فني خودروهاي سنگين نيز ايجاد شده است.

*ماشين‌دودي‌ها برچسب معاينه فني مي‌گيرند

با نگاهي گذرا در خيابان مي‌توان خودروهايي را ديد كه به قدري كهنه هستند كه به نظر مي‌رسد از جنگ جهاني برگشتند، ماشيني كه بدنه‌اش تماماً زنگ زده و با نخستين گاز دود زيادي را در پشت سرش رها مي‌سازد، صحنه خيابان را مه آلود مي‌كند. صداي تق تق ماشين زنگ زده كارگاه آهنگري را در ذهن ترسيم مي‌كند. خبري از آينه بغل و كمربند ايمني نيست چه برسد به مسائل فني اما همين خودرو با مراجعه به معاينه فني به راحتي موفق مي‌شود برچسب معاينه فني را دريافت كند؛ اين سؤالي است در ذهن برخي ايجاد شده است كه چگونه ممكن است خودروي نو و كهنه بتوانند برچسب معاينه فني دريافت كنند؟

*مراجعه به معاينه فني؛ عقب ماندن از كاسبي

از يك طرف صداي بوق ماشين‌ها از طرف ديگر دودشان باعث شده تا رهگذران گوش‌هاي خود را بگيرند، همين‌‌طور جلوي دهانشان را با دستمال كوچكي بگيرند و سريع‌تر از چهارراه شلوغي رد شوند؛ سر چهارراه موتور سواري روي موتورش نشسته و دائماً سرش را به اين سو آن سو مي‌چرخاند، معلوم است كه دنبال مشتري‌ است، موتور روشن است و در جا حركت مي‌كند، دودي كه از موتور بيرون مي‌آيد باعث ناراحتي رهگذران و مسافران شده، اين را به راحتي از نگاه‌هاي سرزنش‌آميز عابران به خوبي مي‌توان ديد اما هيچ كدام اعتراضي نمي‌كنند فقط سعي مي‌كنند تا با كمي فاصله از موتور‌سوار بايستند و زودتر سوار تاكسي شوند.
‌

* بعد از مراجعه به معاينه فني دوباره به تعميرگاه دوستم مراجعه كردم

راننده خودرويي كه چند روز پيش پس از انجام معاينه فني و گرفتن برچسب دوباره به تعميرگاه مراجعه كرده بود، مي‌گويد: احساس كردم ماشينم خوب كار نمي‌كند و چون خيالم راحت بود كه برچسب معاينه فني را گرفتم، به همين خاطر به يكي از دوستانم مراجعه كردم و مجدداً تنظيمات ماشينم را به حالت اوليه برگرداندم.
با وجود اجراي طرح ضربتي امنيت اجتماعي و مستقر شدن پليس راهنمايي رانندگي اما همچنان در بعضي از خيابان‌ها توقف‌هاي ماشين‌ها را مي‌بيني كه باعث ترافيك شده‌اند يا موتورسيكلت‌هايي كه در جا كار مي‌كنند و منتظر شكار مسافر‌ند.
آن‌چه ‌مسلم است، تمام برنامه‌ريزي‌ها براي رفع آلودگي هوا، ترافكيك، نياز به همكاري شهروندان دارد اين كه هر كدام از تهراني‌ها در اجراي برنامه‌ها مشاركت داشته باشند و سهم خود را هر چند جزئي ايفا كنند.

* قفل‌هاي زرد رنگ كابوس رانندگان متخلف تهراني

با افزايش آلودگي هوا و اعلام وضعيت هشدار از سوي وزارت بهداشت و سازمان محيط زيست، پليس راهنمايي رانندگي برخورد با خوروهايي كه فاقد معاينه فني هستند را شدت داد. رانندگان خودروهايي كه به هر دليلي به معاينه فني مراجعه نكرده‌ بودند با ديدن پليس‌ راهنمايي و رانندگي و قفل‌هاي زرد به اين سو و آن سو فرار مي‌كنند.
برخي از اين رانندگان ترس و ناراحتي ناشي از توقيف ماشين را به جان مي‌‌خرند اما حاضر نيستند عيب‌هاي ماشين‌ خود را رفع كنند.
راننده جواني خودرويي كه با قفل‌هاي زرد رنگ متوقف شده بود به پليس التماس مي‌كرد كه اجازه دهد برود اما پليس، تنها مي‌نوشت.

* مشكلات فني دستگا‌هاي پرتابل؛ علت اصلي عدم كنترل خودروها

تست لحظه‌اي خودرو مسئله‌اي است كه تاكنون به وقوع نپيوسته است از آن‌جا كه بعضي ماشين‌ دودي‌ها پس از گرفتن برچسب معاينه فني دوباره به تعميرگاه‌هاي غيرمجاز مراجعه مي‌كنند، لازم است تا اين تست به زودي انجام شود اما محيط زيست در اين رابطه دلايلي را مبني بر خراب بودن دستگاه‌هاي پرتابل مطرح مي‌كند.
زندي معاون دفتر آلودگي هوا سازمان محيط زيست در رابطه با عدم كنترل تصادفي خودروها، گفت: علت اين امر مشكلات فني دستگاه‌هايي است كه خريداري شده است و نياز به قطعات جديد دارد و شركتي كه وارد كننده اين دستگا‌ه‌هاست بايد اين كار را انجام دهد. ضمن اين‌كه تعدادشان حدود 9 دستگا‌ه است و يك عدد هم در آزمايشگاه سازمان نصب مي‌شود.
زندي همچنين در رابطه با اين‌كه دستگاه‌ها به چه سازماني تحويل داده مي‌شود؟ پاسخ داد: طبق بند الف ماده 62 قانون برنامه بايد ورودي‌هاي شهر به صورت تصادفي نمونه‌برداري شود كه در اين صورت راهنمايي رانندگي مي‌تواند اين كار را انجام دهد.
با وجود الزامي شدن معاينه فني در تهران و سپري شدن 3 ماه از اين موضوع همچنان هيچ اقدامي صورت نگرفته است اين در حالي است كه برخي از شهروندان پس از انجام معاينه فني مجدداً به تعميرگاه‌هاي غيرمجاز مراجعه مي‌كنند و تنظيم موتور خوردو را تغيير مي‌دهند.
به منظور شناخت و پيشرفت برنامه طرح كنترلي اتفاقي خودروها در سطح شهر، توسط كميته 3 نفره مركب از نمايندگان سازمان حفاظت محيط زيست شهرداري تهران و راهنمايي و رانندگي بايد اجرا شود.
زندي معاون دفتر آلودگي هوا سازمان محيط زيست مي‌گويد: بين يك ميليون و 200 تا يك ميليون و 300 هزار خودرو سالانه در كشور توليد مي‌شود كه همه اين ماشين‌ها بعد از مدتي بايد به مراكز معاينه فني مراجعه كنند تا قبل از اين‌كه آلودگي توليد كنند.

*خودروهاي فرسوده؛ غده‌هاي سرطاني متحرك

زندي همچنين در رابطه با تفاوت خودروهاي نو و فرسوده مي‌گويد: خودروهايي كه توليد مي‌شوند سيستم انژكتوري دارند و مقادير مشخصي از هوا را با سوخت مشخصي تركيب مي‌كنند، به همين خاطر در سيستم انژكتوري احتراق كاملي شكل مي‌گيرد. خودروهايي كه جديد توليد مي‌شوند انژكتوري هستند و خودروهايي كه در گذشته توليد شده‌اند همگي كاربراتوري بودند. همچنين نصب كاتاليست در خوردوهاي جديد باعث شده تا وضعيت‌شان به مراتب بهتر از خودروهاي قديمي باشد.
راننده تاكسي پيرمردي بود كه بسيار نحيف و لاغر بود، مثل ماشينش متعلق به ده‌ها سال پيش است، به سختي رانندگي مي‌‌كرد، لاك پشت‌وار حركت مي‌كرد و ترافيك شديدي را ايجاد كرده بود اما ظاهراً سنگيني گوش‌ها باعث شده بود تا با خوش‌شانسي تمام صداي بوق مداوم ماشين‌هاي پشتي را نشنود، آيينه‌اي هم نداشت تا ترافيك و ازدحام ماشين‌هاي پشت سرش را ملاحظه كند، هنوز به مقصد نرسيده بوديم كه ماشين به پت پت كردن افتاد و خاموش شد مسافران كه عصباني شده بودند پياده شدند، پيرمرد تنها يك جمله گفت: غده سرطاني، باز چت شده؟

* كنترل اتفاقي خودروها از سال آينده اجرايي مي‌شود

اصيليان معاون انساني سازمان حفاظت محيط زيست نيز مي‌گويد: كنترل رندومي خودروها مطرح شده و دنبال اجراي آن هستيم و دستگاه‌هاي آن نيز از قبل خريداري شده اما با وجود گذشت زمان قرار است دوباره كاليبره شود به دنبال شركتي هستيم كه دستگاه‌ها را خريداري كرديم هستيم تا كاليبره كنند و افراد آموزش لازم را بينييد و به نيروي انتظامي تحويل دهيم تا زودتر انجام شود.
وي همچنين در رابطه با زمان اجراي اين طرح مي‌گويد: اميدوارم هر چه زودتر انجام تا اوايل سال آينده عملي شود.
به گفته مدير عامل معاينه فني محيط زيست و پليس راهنمايي و رانندگي بايد اجراي كنترل تصادفي خودروها را پيگيري و اجرا كنند.

* خوردوسازان از كاتاليست‌هاي دائمي استفاده كنند

وي در رابطه با استفاده از كاتاليست‌هاي دائمي در برخي كشورها گفت: البته اين مسئله درست است، دستگاه‌هايي تحت عنوان كنترل كننده گازها وجود دارد كه در كارخانجات استفاده مي‌شود اين‌ها در كشورهاي ديگر در خودروها نصب شده ‌اما هزينه‌اش بيش‌تر است ولي به هر حال اين بايد در برنامه خودر‌وسازان قرار داشته باشد؛ لازم است تا حداقل عمر مفيد كاتاليست‌ها مشخص شود، به دنبال تدوين استراتژي براي تعويض اين كاتاليست‌ها هستيم اما در رابطه با اين مسئله كه خودروساز وظيفه تعويض دارد يا دارنده خودرو، هنوز به تصميم‌گيري نهايي نرسيدم.

* انتقاد محيط زيست از معاينه فني

معاون انساني سازمان محيط زيست همچنين در رابطه با وضعيت معاينه‌فني كه در حال حاضر انجام ‌مي‌شود، تصريح كرد: رفع آلودگي هوا و انجام صحيح معاينه فني، در درجه اول مستلزم اين است كه سطح معاينه فني را ارتقا‌ دهيم در حال حاضر جلساتي را در اين‌باره برگزار كرديم ضمن اين‌كه كميته تخصصي تشكيل داديم تا سطح استاندارد معاينه فني به يورو 2 نزديك شود.
وي همچنين گفت: بر اساس استاندارد‌ها مشخص مي‌شود كه كاتاليست مورد نظر چه ويژگي و وضعيت بايد داشته باشد.

* معاينه فني فعلي با استانداردهاي يورو 2 فاصله زيادي دارد

وي تأكيد كرد: سطح معاينه فني كه انجام مي‌شود با استانداردهاي يورو 2 فاصله نسبتاً زيادي دارد. معاينه فني كه مطابق با استانداردهاي يورو 2 است بسيار سطح بالاتري از معاينه فني فعلي دارد.
اصيليان در رابطه با معاينه فني مطابق با استانداردهاي يورو 2 گفت: در استاندارد يورو 2 معاينه فني عموماً تجهيزاتي كه وجود دارد كه به مراتب بهتر است از معاينه فني كه در حال حاضر صورت مي‌گيرد.
‌اصليان افزود: در معاينه فني مطابق با استانداردهاي يورو2 خودرو در مسيرهاي مختلف و حالت‌هاي مختلف سراشيبي و سربالايي تست مي‌شود ضمن اين‌كه ميزان خروجي‌ها بسيار مهم است؛ در حالي كه در معاينه فني فعلي تنها تست ساده گازهاي خروجي انجام مي‌شود.
وي در رابطه با عدم معاينه فني براي خوردهاي فرسوده و وقت‌گير بودن گفت: براساس قانون، خودروهاي بالاي حداقل 30 سال فرسوده هستند و بايد از رده خارج شوند و نبايد معاينه نفي انجام شود و ‌در سطح شهر تردد كنند؛ در قانون نحوه جلوگيري از آلودگي هوا دقيقاً وظايف مشخص شده است‌ و هر سازماني بر اساس قانون عمل كند و اگر بر اساس قانون تردد اين خوردها ممنوع است پليس نيز نبايد اين اجازه را بدهد.
وحيد نوروزي مدير عامل معاينه فني هم مي‌گويد: زماني كه دولت سن خودروهاي فرسوده را براي سواري‌ها 40 سال اعلام مي‌‌كند، طبق قانون هر خودرويي كه به معاينه فني مراجعه كند بايد پذيرفته شود، تنها كاري كه از دست ما بر مي آيد آن است كه خودروهاي قديمي كه عيب‌هاي زيادي دارند را مردود اعلام كنيم.

* نوروزي‌: خط كش اندازه‌گيري ماشين‌هاي كاربراتوري و انژكتوري يكي است

نوروزي در رابطه با چگونگي قبولي خودرو نو و جديد در معاينه فني و انتقادهايي كه در اين رابطه مطرح شده است، مي‌گويد: استاندارهاي خروجي آلاينده‌ها توسط محيط زيست اعلام شده است و معاينه نفي نيز پيروي كرده، سعي كرديم تا كاربراتوري و انژكتوري را با يك خط‌كش اندازه‌گيري كنيم.

وسایل نقلیه و انواع آلودگی

kimiayesabz — Fri, 25 Sep 2009 14:34:09 GMT

براساس بررسي‌هاي انجام شده، تردد ميليون‌ها دستگاه وسائط نقليه در تهران، افزوده شدن سالانه بيش از 500 هزار دستگاه وسائط نقليه (اتومبيل، موتورسيكلت و ...) در سال‌هاي اخير و افزايش 100 درصدي تعداد خودروها در تهران طي سالهاي 1383- 1379 و مصرف روزانه ميليون‌ها ليتر انواع سوخت ، سالانه 3/2 ميليون تن انواع آلاينده را وارد هواي تهران ‌مي‌نمايد، به نحوي ‌كه قريب 80% آلودگي هواي تهران مربوط به وسائط نقليه مي‌باشد.

از سوي ديگر استقرار 35 درصد واحدهاي صنعتي، توليدي و خدماتي كشور در تهران و حومه آن كه بالغ بر540 هزار واحد مي‌باشد، شهر تهران را تبديل به يكي از آلوده‏ترين شهرهاي دنيا نموده است. به نحوي‌كه از هفت ماه سال 1384 ، 51 روز آن ناسالم بوده است.

متأسفانه اين وضعيت نگران‌كننده مختص به تهران نبوده و براساس شاخص‌هاي پايداري ، محيط زيست ايران دربين 146 كشور جهان در رديف 132 قراردارد و ميزان اين آلاينده‌ها 2/8 برابر استاندارد جهاني مي‌باشد.

نقش مؤثر گسترش ناوگان عمومي در مقابله با آلودگي هوا

بررسي‌هاي کارشناسان سازمان بازرسي‌کل‌کشور حاکي‌است علي‌رغم اينكه سرانه آلودگي 'اتوبوس' با 'سواري' تقريباً يكسان مي‌باشد، ولي مشكلات موجود در ساماندهي و بهبود وضعيت ترافيك و ناكارآمدي حمل و نقل عمومي (از جمله: ناكافي و فرسوده بودن ناوگان حمل و نقل عمومي، نهادينه نشدن فرهنگ استفاده از وسيله نقليه عمومي، افزايش آلودگي به‌علت گازسوز نبودن كليه اتوبوس‏هاي شركت واحدو ساير وسائط نقليه عمومي)، مانعي براي بهبود حمل و نقل شهري و كاهش آلودگي هوا محسوب مي‌گردد.

آلايندگي‌هاي موتورسيكلت

يررسي‌ها نشان مي‌دهدگرچه ميزان آلايندگي موتور سيكلت‏ به مراتب بيش از اتومبيل مي‏باشد (ميزان منواكسيد كربن توليدي موتورسيكلت تقريباً 12 برابر اتومبيل مي‏باشد.)، با اين وجود توليد(مونتاژ) انواع موتور سيكلت با استفاده از قطعات ارزان قيمت، بي‏كيفيت و فاقد استاندارد چيني كه از آلايندگي بالايي هم برخوردار مي‌باشند، در سالهاي اخير شتاب فزاينده‌اي داشته، به نحوي كه در سال 1384 بطور متوسط روزانه 22600 دستگاه موتور‌سيكلت در كشور توليد شده است.

آلايندگي خودروهاي فرسوده

به‌ جهت آنكه مصرف سوخت خودروهاي فرسوده سه برابر خودروهاي جديد و ميزان آلايندگي آن‌ها چندين برابر مي‌باشد، لذا سهم خودروهاي فرسوده در آلودگي هواي تهران نيز قابل‌تأمل مي‌باشد.

آمار نشان مي‌دهد در كل كشور، 2/5 ميليون خودرو فرسوده بالاي 10 سال و 6/1 ميليون خودرو بالاي 20 سال سن تردد دارند.

اقدامات انجام شده در جمع آوري خودروهاي فرسوده و چالش‌هاي پيش روي آن

بر اساس مصوبه 2/5/1384 هيأت وزيران ، مي‌بايستي 200 هزار دستگاه خودرو فرسوده در سال 1384 از رده خارج ‏مي‌شد و تا سال 88 هر سال 100 هزار خودرو نسبت به سال گذشته به اين ميزان اضافه گردد كه بدين ترتيب طي سنوات 88-84، دو ميليون خودروي فرسوده بايد از رده خارج شود. ليكن به‌دليل وجود اشكالاتي از جمله 'عدم تعيين دستگاهي به عنوان متولي اين امر مهم' و انجام اين اقدام توسط يك كميته كه به دليل ناهماهنگي‌ها كارآيي لازم را نداشته و در نهايت با تحقق 20 درصد از اين برنامه در سال 1384، كمتر از 40 هزار دستگاه خودرو فرسوده از رده خارج شده است.

با توجه به مشكلاتي ‌كه در خصوص 'تأمين منابع مالي كافي، ساختار اجرايي اقدام فوق، فضاي مناسب، تجهيزات اسقاط و نيروي كار مورد نياز' وجود دارد ، امكان تحقق كامل اين مصوبه ناممكن به نظر مي‏رسد.

البته تا زماني كه نگهداري خودروهاي فرسوده به دلايلي همچون ارزان بودن سوخت و عدم تعيين عوارض بالا داراي توجيه اقتصادي باشد، نمي توان به موفقيت اين طرح اميدوار بود.

طرح انتقال صنايع آلوده كننده محيط زيست به خارج از شهر تهران

علي‌رغم مصوبه مورخ 9/4/69 هيأت وزيران مبني بر انتقال صنايع آلوده كننده و مزاحم محيط زيست شهر تهران به خارج از شهر، باگذشت قريب 16 سال، تنها 30 درصد از اين طرح اجرا گرديده است و متاسفانه بسياري از كارگاه‌ها كماكان در اين محدوده فعاليت دارند كه البته با تخصيص حدود 7200 هكتار جهت طراحي و ساخت 17 شهرك صنعتي در اطراف تهران اين روند تا حدي رو به بهبود است.

مصرف بي رويه بنزين

افزايش روز افزون توليد انواع خودرو در كشور و ارزان بودن قيمت بنزين نسبت به ساير كشورها، نه‌تنها زمينه ساز مصرف بي‌رويه آن و ايجاد آلودگي رو به تزايد شده، بلكه انگيزه بهبود كيفيت سوخت خودروها كه هزينه قابل‌توجهي براي توليدكنندگان خودرو دارد را پايين آورده است.

عدم توجه جدي به جايگزيني 'سوخت گاز' در خودروها و مراكز صنعتي

از آنجا كه ايران داراي دومين ذخائر گاز طبيعي جهان بوده و داراي شبكه گسترده خطوط توزيع گاز است ، لذا جايگزيني سوخت گاز با سوخت‏هايي مانند بنزين و گازوئيل در كاهش مصرف سوخت خودرو و مراكز صنعتي در كاهش آلودگي هوا نقش بسزايي دارد.

از سوي ديگر عليرغم تأكيد بر خريد خودروهاي گاز سوز توسط دستگاههاي اجرايي ، بعضاً دستگاه‏هاي دولتي به اين امر توجه نداشته بطوريكه حتي سازمان حفاظت محيط زيست در سنوات 1384 و 1385 اقدام به خريد خودروهايي نموده كه هيچكدام دوگانه‏سوز نبوده است .

البته اقدامات محدودي از‌ جمله گازسوز نمودن 1500 دستگاه تاكسي ، توليد كارخانه‏اي خودروهاي سواري دوگانه‌سوز ،گازسوز نمودن روزانه 500 دستگاه خودرو ، احداث جايگاه‌هاي سوخت‌رساني جهت جايگزيني گاز به جاي بنزين صورت گرفته كه تناسبي با ميزان كاهش آلودگي هوا ندارد.

کارشناسان سازمان بازرسي‌کل‌کشور نقش برخي دستگاه‌ها در مبارزه با آلودگي‌هوا را اينگونه شرح مي‌دهند:

الف ـ سازمان حفاظت از محيط زيست: يكي ازمهمترين وظايف قانوني سازمان حفاظت محيط‌ زيست اندازه‌گيري مستمر آلاينده‏هاي هوا مي‌باشد.ليكن به‌دليل عملكرد ضعيف آن سازمان طي سال‌هاي متمادي و عدم وجود ضمانت اجرايي لازم تصميمات متخذه ، كنترل جدي توسط آن سازمان بر احداث صنايع بزرگ و نيز ارزيابي اثرات زيست محيطي اين صنايع به نحو مناسب صورت نگرفته است.

بررسي‌ها حاكي است علي‌رغم اختصاص 4 ميليون دلار اعتبار ارزي جهت نظارت بر رعايت استانداردهاي وسائط نقليه ازطريق 'اندازه‏گيري آلاينده‏هاي خروجي آن‌ها'، سازمان مذكور درحال حاضر فاقد مركزي مستقل جهت اين امر مهم است و مراكز موجود زيرنظر وزارت صنايع و معادن فعاليت مي‌نمايند. درحقيقت وظيفه اجرا و نظارت به يك دستگاه محول شده است.

از سوي ديگر باوجود تخصيص 140 ميليارد ريال جهت اجراي 'طرح ايجاد مركز تحقيقات و كنترل گازهاي خروجي وسائط نقليه' سازمان حفاظت محيط زيست طي سنوات 83-69 اين بودجه را صرف ايجاد فضاي اداري براي استقرار واحدهاي اداري آن سازمان نموده ، به نحوي‌كه كوچكترين نشانه‏اي از ايجاد مركز يادشده مشاهده نمي‏گردد.

ب ـ مؤسسه استاندارد: اين مؤسسه كه وظيفه تعيين استاندارد‌هاي محصولات را عهده دار است ، ولي آزمايشگاه‌هاي آن مؤسسه فاقد تجهيزات لازم براي انجام كليه آزمون‌هاي لازم مي‏باشند. به نحوي‌كه از 24 استاندارد مربوط به موتور‌سيكلت‏، تنها امكان آزمون 10 مورد را دارا مي‌باشد.

ج ـ راهنمائي و رانندگي: يكي از راه‌كارهاي مناسب درخصوص كنترل آلاينده‏هاي خروجي خودروها معاينه فني آن‌ها است . در اين جهت شهرداري تهران طي سال‌هاي اخير اقدام به راه‌اندازي شش مركز معاينه فني نمود، ولي به‌دليل عدم جديت در برخورد با خودروهاي فاقد معاينه فني توسط راهنمائي و رانندگي ، 75 درصد خودروها بدون برچسب معاينه فني در سطح شهر تردد مي‏كنند و مراكز معاينه فني ايجادشده با يك چهارم ظرفيت خود فعاليت مي‌نمايند.

لزوم توجه به آلودگي هوا به عنوان يك معضل ملي

كارشناسان سازمان بازرسي معتقدند آلودگي هوا به عنوان يك تهديد جدي ، مستمر و فراگير عليه سلامت مردم و محيط زيست و همچنين داراي تبعات سوء اقتصادي و اجتماعي مي‌باشد. لذا لازم است با اين موضوع كه مبتلا به ساير شهرهاي بزرگ هم مي‌باشد و آثار سوء آن در سلامت مردم و تخريب محيط زيست به صورت آرام و تدريجي و بعضاً غيرقابل جبران نمايان مي‌گردد، به‌عنوان يك معضل ملي توجه شود.

عدم جديت دستگاه‌ها و فقدان ساختار مناسب دو عامل مهم در پيشگيري و مقابله با آلودگي هوا

بررسي‌هاي سازمان بازرسي نشان مي‌دهد عدم جديت دستگاه‌هاي ذيربط و عملكرد ضعيف آنان در انجام وظايف قانوني در خصوص پيشگيري و مقابله با عوامل آلايندگي هوا، روند رو به تزايد اين پديده مخاطره‌آميز را تشديد نموده است.

از سوي ديگر فقدان متولي مشخص در امر مديريت و كنترل آلودگي هوا و انجام اين مهم توسط كميته‌اي با ده عضو تحت عنوان 'كميته اجرايي كاهش آلودگي هوا' و همچنين بررسي مصوبات اين كميته نشان مي‌دهد به علت نا كارآمدي ، نبود ضمانت اجرايي لازم و تعلل برخي دستگاه‌ها ، مصوبات كميته مزبور در برخي موارد اصولاً به اجرا در نيامده و يا صرفاً بخشي از آن عملي گرديده كه مجموعه شرايط فوق منجر به تشديد وضعيت نگران‌كننده كنوني شده است.

کارشناسان و بازرسان سازمان بازرسي‌کل‌کشور راه‌‌كارهاي پيشگيري از گسترش آلودگي هوا را اين‌گونه بيان مي‌کنند:

1. بالا بردن سطح آگاهي‌هاي عمومي پيرامون مسائل زيست محيطي و آلودگي هوا ، به نحوي‌كه اين مسائل از دغدغه‌هاي آنان گردد.

2. رويكرد به استاندارد سازي نسبت به واردات و توليد انواع خودروو قطعات مرتبط با احتراق، جلوگيري از تردد وسايل نقليه موتوري دودزا و فاقد برچسب معاينه فني و ممنوعيت توليد و ورود ميني‌بوس و اتوبوس ديزلي فاقد استاندارد و حذف تدريجي اتوبوس‌ و ميني‏بوس‏ ديزلي در تهران و ديگر شهرهاي بزرگ.

3. ضمن تمركز در مديريت شهري و بالاخص مديريت ترافيك در كلان شهر تهران و بسياري از شهرهاي بزرگ ، افزايش ناوگان درون شهري وگرايش به گسترش و احداث مترو و منوريل و نهادينه نمودن فرهنگ استفاده از ناوگان عمومي مي‌توان در جهت كاهش آلودگي گام برداشت.

4. ايجاد انگيزه اقتصادي جهت تعويض خودروهاي فرسوده و همچنين غيرقابل صرفه نمودن نگهداري اين خودروها با افزايش عوارض قابل توجه و واقعي‌تر نمودن قيمت سوخت بنزين.(‌با رعايت حقوق مالكين اين خودروها كه معمولاً از اقشار آسيب پذير مي‌باشند.)

5. جايگزيني سوخت 'گاز' به جاي ساير سوخت‌ها در خودروها و مراكز صنعتي